یانە زوان ڕیزبەستەی بنجوکی  sentence structure

ڕیزبەستەی بنجوکی  sentence structure

227

ڕیزبەستەی بنجوکی  sentence structure

 ڕیزبەستەی بنجوٙکی یام پیٛکهاتەو ڕستەی

زانستو ڕستە دروسکەردەی هەتا مێو وەرپانتەرو زانایی تەر بوٙنە ، ڕیزبەستەی واتەکاو بنجوکی دلیٛ زوانەکانە بە چنڎ تەشکێوە جیاواز ویٛشا مرمانا ،  ڕیز بەستەی واتەکاو ڕستەی یانی شوٙنەو یوترینیرە ئامای  واتەکاو ڕستێوە ماناداری ” تەرتیبو ڕستەی ”  ، گرڎ زوانێوە یان خێزانە زوانێوە دەسورێوە تایبەو ویٛش هەن بە واتە ڕیزکەردەی ، ئینەیچ جوٙرێوەن جە پەیوەندی یاساو ڕاسای واتەکاو دلیٛ زوانەکەی  ، مەبەست جە پەیوەندی بەینو واتە سەرینیەکاو ڕستەی ” بکەر ، وەرکار ، کردە ” ین .

ئی پەیوەندیە ڕازوانیە سەرمڕە و نەفاڕیان بەینو بکەری و وەرکاری و کردەینە ، بوٙ بایسو ئانەی زوانەکا بشناسمیٛ و دەسەبەشیٛشا بکەرمیٛ ، پەی نمونەی ئەگەر زوانێوە  واتەکیٛش پی جوٙرە دمای یوترینیرە بەیا  ”  بکەر – وەرکار – کردە ”  ئتر هەتا دنیا بوٙ ڕستەکیٛش هەر پا شیٛوە و تەشکە مەیا و منویسیا ، پەی زیاتەر جیهانی بیەی و ئاشنایی  هیٛمای ئینگلیزیشا پەی نریانرە  ” بکەر subject  ، وەرکار object  ، کردە verb  ”  (  بکەر S  ) (وەرکار O )( کردە V  ) .

نمونە : ئەگەر زوانێوە بە ” بکەر + وەرکار + کردە ” بنویسو ئانە هیٛماو زوانە  SOV  یەکاش پەی نریانرە ، ئیسا نمونەو ڕیزبەستەی زوانەکا وزمیٛ وەرەچەم :

  1. زوانی هەورامی جە زوانە SOV  یەکان  : من نان موەروو  : یانی بە بکەر دەسپەنە مکەروٙ ئیجا وەرکار و بە کردەیچ دمایش مەیو .

زوانی فارسی و سورانیچ ئینای هەمان ڕیزبەستەینە  SOV  :  من نان دەخۆم ،  من نان میخورم   : بکەر ، وەرکار ، کردە ،  زوانە هیندو ئەوروپیەکیٛ فریشا ئی ڕیزبەستەیەشا هەن ، هەرپاسە کۆمەڵێ زوانیٛ تەرێچ هەنیٛ  کە خیٛزانو هیندوئەوروپیەکا  نیەنیٛ  وەلێ  بە SOV  ڕیز بەسا  پیٛسەو زوانی ژاپوٙنی و تورکی .

  1. بەشێوە تەرو زوانەکا ڕیزبەستەیشا بە شیٛوەو ” SVO  ”  یانی بکەر وەڵیٛوە ئیجا کردە ، دمایی وەرکار  ، زوانی ئینگلیزی چی جوٙرە ڕیزبەستەینە ، هەرپاسە فرەو زوانە هیندو ئەوروپیەکاو وەرپڕو ئەوروپای ئەپاسنیٛنیٛ   iam eating lunch   ”  من موەروو نان
  2. بەشێوە تەرو زوانەکا ڕیزبەستەیشا بە شیٛوەو ” VSO ” یانی کردە وەڵیٛ و بنەڕاو بنجوٙکیوەن ، ئیجا بکەر ، دمایی ڕستەکەینە وەرکارەن ، زوانی گالی ” زوانە کلیٛتیەکیٛ ” نمونەو ئی زوانیەنیٛ  ” chunnaic mi sin  ”  ئینە ڕستێوە مانادارەن بە زوانی گالی  ئەپیٛسە ڕیز بەسوٙ ”  دیم من ئینە ”  وەلێ بە هەورامی  پیٛسە ماچمیٛش ” من ئینەم دی ” .  زوانی عەرەبیچ چی جوٙرەنە (VSO )  یانی کردە گنوٙ بنەڕاو رستەی ئیجا بکەرو بە وەرکاریچ دماییش مەی  ” اکل ناجح الطعام ”  اکلت الطعام .

ئی یەرە تەشکە ( SVO  ) ( SOV ) ( VSO )  فرەو زوانەکاو سەرو زەمینی  ڕێزبەستەی واتەکاشا پی جوٙرەنیٛ .

وەلێ هەڵای  جوٙری تەرو ڕیزبەستەی هەن دلیٛ زوانەکانە , کەمو دەگمەنەن ،  وەرکار وەڵیٛوە ئیجا بکەر و دمایچش بە کردە مەیو ( OSV ) , بنجوٙکەکە پیٛسەش سەر مەیوٙ ” نان من موەروو ”  یام ( OVS )  وەرکار وەڵیٛنەو ئیجا کردە و دمایچ بکەر ” نان موەروو من ”  ، نمونەو ئی  دووە زوانە دەگمەنەیە  جەنگڵستانەکاو  ئەمازونینە هەنیٛ  ” زوانو هیکسکەریانی hixkaryana ”

بەرکەوتەن فرەو زوانە پەیرە و کوٙنە هیندوئەوروپیەکیٛ بە تەشکو (SOV ) بیێنیٛ ” بکەر _ وەرکار _ کردە ”  ئیسەیچ زوانی هەورامی و سورانی هەمان ڕیزبەستەیشان هەن  ، زوانی سانسکریتی و ئاوێستایی ، گریکی و لاتینی  هەر هەمان ڕزبەستەیشا بیەن هەتا میاوٛوٙ لاو زوانی قەڎیمی هیتی ،   یانی تەشکی هەرە باو دلیٛ ئی زوانانە پیٛسنە بیەن ” SOV ” بکەر ، وەرکار ، کردە  ، ڕەنگا تاق و تراق  تەشکی تەریچشا چەنە بیەبوٙ وەلێ فرەییشا پیٛسنیٛ بیێنیٛ .

بڕێ جاریٛچ پەی بەر وستەی هەواڵێوە یام مەبەستێوە کریوٙ ئی ڕیزبەستەیە بفاڕیوٙ  ، وەلێ ماناو ڕستەکەی هەر پیٛسەو وێش مەنوٙوە .

زوانی چینی هەریەرە شیٛوەکەو ڕیزبەستەیش چەنەن ” sov ,svo ,vso ”

شونەو ئانیرە هەکە سەرۆ باسما کەردەن ، ڕیزبەستەی فیٛشتەری  جوٙرو SVO   جەزوانی ئینگلیزنە  جە وەختو کردەی ویەری و نەویەرینە  پەنج چیٛر ڕیزیٛش چەنە پەیڎا بانە  ”   sv  بکەرو کردەی نەویەر ، svc  بکەرو کردەی ویەرو تەمامکەر [1]،  svo بکەرو کردەی ویەر و وەرکار ،  svoo  بکەرو کردەو دوویٛ وەرکاریٛ I gave you mony  ، svoc   بکەر ، کردە، وەرکار ، تەمامکەر ،  want you to go  i

هەرپاسە  زوانی هەورامی و زوانەکا تەریچنە ئی جۆرە چیٛر ڕیزبەندیە پەیدا بونە ، وەختێنە کردەی ویەرو نەویەرما هەن  :  من ملو  … بکەرو کردە  sv   , من ملو پەی هەورامانی svc ، من نان موەروو sov  ، من نان و دوٙ موەروو soov    ، من چەنی توٙ ملو پەی هەورامانی  scvc….   فیٛشتەر وردکەردەیوە  وچیٛرڕیزبەستەی زوانەکا نمەبوٙ بایسو تیٛکدای بنەڕەتو  تەشکو ڕیزبەستە سەرینیەکەیشا .

 

 

سەرچەمە : https://www.thoughtco.com/subject-verb-object-1692011

https://www.scribd.com/doc/109551389/The-Five-Sentence-Structures-SV-SVC-SVO-SVOO-SVOC

کەلکم جە بابەتێوە ” شاسوار هەرشەمی ” هورگیٛرتەن

د.ناجح گوڵپی 10/6/2018

 

[1] = complement تەمامکەر

 hewraman
  • کەردەی یاردیدەر

    کەردەی یاردیدەر  helping verbs – auxiliary verbs ئاکەردەنە کە ڕستەنە چەنی کاریٛوی سەرینی و…
  • ھۆرامی-نۋیس Horami-nṽis

    ھۆرامی-نۋیس Horami-nṽis   یەکەمین ھۆرامی-نۋیس کە بە بېیەی و بەبۍ بېیەی پەیوەندی ئینتە…
  • گەرەک

    گەرەک گەرەک واتێوەنە؛ وات و واچو ڕوانەینە و نویستەینە بەکارش مارمیٛ، پاسە ویٛش بەروزوٙ هەک…
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟ بەپاو هەواڵو تیمو تاوتوکارێ”ئەنستیتو پەی…