یانە ویەردە و هەورامانی ئاڵاو کوٙتەڵی و گوٙرانییٛ چەمەرییٛ

ئاڵاو کوٙتەڵی و گوٙرانییٛ چەمەرییٛ

447

                                       ئاڵاو کوٙتەڵی و گوٙرانییٛ چەمەرییٛ

جە د یٛڕ زەمانۆ ڕاو ڕەسمو کوٙتەڵی و گوٙرانییٛ چەمەرییٛ جە هەورامانەنە باویٛ بییٛنیٛ، کوٙتەڵ ڕاو ڕەسمێن پەی بەرزو پیروٙز گیٛرتەی یادەوەری کەسێوە کە جە دوورە وەڵات فەوتش کەردەبوٙ یام جەنگەنە چەنی دوژمەنی کوشیابوٙ،یام ئاسایی مەردەبوٙ ،ئاڵاو کوٙتەڵی هەڵبەت چەنی مەردەی و ئەسپەردە کەردەی   کەسەکەی دەسش پەنەکەردەن، جاران فرەش خواینان، وەلیٛ ئیسا فرە کوڵ کریانۆ.

 ڕاو ڕەسمو ئاڵاو کوٙتەڵی پەی بەرزو پیٛروٙز وڕیٛزگیٛرتەی  مەردەکەی سازکریان بەتایبەت پەی ئا کەسا کە  پلەو پایەی کوٙمەڵایەتیشا گەورەبیەن پیٛسە ” ئاغەو بەگو شیخ و سان و خانەکا هەورامانی ” وەلێ خەڵکی فەقیر ڕاو ڕەسمو کوٙتەڵیش پەی ساز نەکریان.

 گوٙرانییٛ چەمەرییٛچ پیسەو جوٙرە گوٙرانیێ تایبەت بە شیوەنی و ناوەشی  وەختو مەردەی کەسیٛ گەورەی یام دماتەر یادەوەریشا کەردەنوٙ واچیێنیٛ، هەرپاسە چەنی ئاڵاو کوٙتەڵیج واچیێنیٛ جەهەورامانەنە.

 جاری چامنەیچ بیەن تەنیا بە دەهوٙڵو زوڕنا ئاوازی چەمەری دریان وەنە،وەختو ئەسپەردە کەردەی کەسێو یان چن کەسێوە ، ئیٛ ڕاو ڕەسمە ئیسەیچ هەن جە کرماشان و ئیلامنە، وەلیٛ هەورامانو یاگەکا تەری کەمێو فاڕیان، چوون  زەمانە فاڕیان پەوکەی ئاجوٙرە راو رەسمیٛ پیٛسەو جارانی نەمەنیٛنیٛ .

ئیسەیچ فرەو مەراسیمە فەرمیەکانە بە جوٙرێ جە جوٙرەکا ئاوازی چەمەری دریوٙ وەنە، نمونەشا وەختو ئەسپەردە کەردەی پیٛشمەرگەی ،یام ئاردەیوٙ ڕوفاتو ئەنفالکریایەکا، تیمی تایبەتی سەربازی بە زوڕناو موٙزیکی تایبەت چەنی دەهوٙڵو تەپڵی ئاوازێ خەمبارە ژەنا .

چەنی ئانەیچ هورپڕای چەمەری هەن،کە بە پیچەوانەو ورپڕایی ئاسایین ، جیای ئانەی ڕوەو لای ڕاسی بلا ،ڕوەو جەپ جما، یانی سەرچوٙپی بوٙوە بەگاوانی.

ئاڵاو کوٙتەڵی مانگێو تا چل ڕویٛ یا دوویٛ مانگیش خواینان ،یاکەمتەریچ،پەی نمونەی ئالاو کوٙتەڵو چەمەری کەریم سانی دوویٛ مانگیش خواینان .(کەریم سان کوڕی دووەمو جافر سانی بیەن سالە 1299 کوٙچی “1881”زاینی جە نوٙتشە پەیدابیەن و ساڵەو(1945 زاینی جە نەوسودە ئەمرو خوایش کەردیٛنە)،گېڵناوە ماچا پەی  مەرگ و ئەحمەد موختارجافیچ کریان.

کوٙتەڵ یانی گلیٛر بیەی و راپیمای چندەها خەڵکی، پیاکیٛ بەڕیزێ ڕیٛکو پیٛک جاری چامنە بیەن  شش ڕیزیٛ بارو پانیرە و بەدریٛژایی زیاتەر جە دەکەسا ،بە پاو زیادو کەمی بەشدارا پانو پوٙڕی ڕاکیٛ ڕیزەکە فەرقش کەردەن گنا وەڵیٛ گردی ، جلیٛ سیاویٛ یام  پارچیٛ “قوماش” ی سیاو کریان ملشا، دلیٛ ڕاسەنە داهوٙڵ و مەردەکەی وەشکریان و سوارو ئەسپەکەیش کریان، چەنی ئانەیچ کەلوپەلو تفەنگ و  مەردەکەیچش ئینا چەنی و تفەنگچیەکیچش وەردەمو ئیلاو ئەولاشا گیٛرتەن، ڕیزو دمایوە ژەنی پیٛسەو پیایا ئامێنیٛ دلیٛ ڕیزو کوٙتەڵیوە.

ڕیزو وەڵیٛ جلی سیاویٛ یام  هەڵاوە ، قوماشی سیاو کریان ملشا ،هەڕەشا گرتینە سەرەشا( هەڕپیمای) یام هەڕەشا دیٛنە  سەرو شانەیشا،کڵاوەکیشا دێنیٛ بنەو دەسیشا ‘ سەرەشا ڕووت کەردەن “لولیٛ تفەنگەکا سەرەو چیرەکرینوٙ، ئینەیچ نیشانەو ڕیٛزو ئیحترامی بیەن پەی مەردەکەی .

هەرپاسە ڕیزو ژەنکایچ قەلاخیشا دان  سەرشارە، “یانی سەرپوٙشی سیاو چەنی هەڕپیمای”، چەنی ئینەی ،دەهوٙڵ و زوڕنای تایبەت و بە ئاوازیوی خەمبار دریان وەنە، هوٙنیاریٛ هوٙنییٛ تایبەتی خەمباری و شیوەنیشا وانێنیٛوە، یام گوٙرانی واچەکی گوٙرانییٛ چەمەرییٛشا واتیٛنیٛ  ملو ئاغەکەیشارە، چەنی لوای ڕانەی بەشدارەکیٛ  ئاغەڕوٙ و تاتەڕوٙ کەرا.

ئیتر گرد پیٛوەرە ” ئاغەڕوٙ و گوٙرانی چەمەریی و دەنگو دەهوٙڵو زوڕنای شیوەنی هەس سازکریان”

ڕاوڕەسمو کوٙتەڵی و چەمەری تاق و سەحبی هەتا نیمەڕوٙ سەرەمڕە بیەن، دمایی نانو نیمەڕوٙی وەراو کەمیٛ ئیسراحەت کەراو هەمدیسان نەماوە وەنە تا ویٛرەگا، پی جوٙرە  چنڎ ڕویٛ،هەفتێو یا زیاتەر ئینە کسمشانە.

ئیساتیٛ ڕاو ڕەسمو کوٙتەڵی فرە کوڵ بیەنۆ ، ڕەنگا نەیاووٙ نیم سەعات، نمونەش وەختو مەراسیمە فەرمیەکا هەتا دمایی ئامای ئەسپەردەکەردەی خواینوٙ.

ئاڵا و کوٙتەڵەکەی  پارچە  قوماشیٛ سیاو بیەن پانیش گەزیٛ و دریژیش دوویٛ گەزیٛ بیەن،ئیلاو ئەولاوە  بەسیان بە دوویٛ داریٛ دریٛژیٛوە ودوویٛ کەسا گیٛرتەن و بەرزشا کەردەنۆ ، جارجاریٛچ بەپاو ئەوەجەی ئاڵاکیشا نزمە کەردینەرە، ( پیسەو لافیتەو دروشمو ئیسەی وەختو ویٛ ئەرمانای و ویٛ نیشانداینە بەر گنوٙ).

هامسا دەگاکیٛ بە پاو تواناو ویٛشا بەشداری ئاڵاو کوٙتەڵو هامسایەکاشا کەردەن، ئاڎیچی ئاڵا و کوٙتەڵو گەورەکەیشا ئاردیٛنە چەنی ویٛشاو  بەشداریٛ بییٛنیٛ .

پەرسە بە پاو گەورەییو دەسەلات و دارابیەو مەردەکەی دریٛژ یان کوڵ بیەن، ئینەیچ پۆ کەسوکارو مەردەکەیوە دیاربیەن، بەتایبەت دلیٛ ژەنانە، کە جلیٛ کەویٛ و سیاویٛشا پوٙشتیٛنیٛ هەتا ماوێ دریژ چل ڕویٛ یام دوویٛ مانگی، چەنی ئانەیچ  خەنەو وسمە شا نەگرتەن و شاڎی و زەماوننەنە  بەشداریٛ نەبییٛنیٛ، گوٙرانی واتەی شوورەیی بیەن،  کەسوکار و نزیک و مەردەکەی  متاووٙ پەرسەو ماتەم ماڕوٙ .

ئیٛ دەسورە جەفەرهەنگو هەورامانی  ئیسە نەمەنەن، هەڵبەت ئینە میراتێوە کوٙنا، هەتا ماوەو دەسەڵات و سانەکا هەورامانی  سەرە مڕە بیەن، وەلیٛ گوٙرانییٛ چەمەریی هەر مەنیٛنیٛ فرەو یادەوریەکا و پەرسە و بوٙنە خەمباریەکانە هەنیٛ ، یام گوٙرانی واچەکی پەی یاد کەردەیوە و ڕیزگیٛرتەی ئەو کەسە وەشەویسەکاشا یام کەسایەتیەکا هەورامانی  ماچاشا،  یانی گوٙرانیی چەمەریی جوٙریٛنیٛ جە جوٙرەکا هونەرو گوٙرانی واتەی، وەلیٛ کەسی تایبەتو بەتواناش گەرەکا واچوٙشا .

دلیٛ یارسانەکانە وەختو ئەسپەردەکەردەی مەردەی  ڕاو ڕەسمو مەردەینە گوٙرانی و موٙزیکی چەمەری هەن

هەرپاسە کوٙتەڵ و مەراسمو ئەسپەردەکەردەی ئیساتیٛ پەی کەسایەتیە سەربازیەکا یام دەوڵەتمەدارەکا ساز کریوٙ ،بە بەشداری تیمو تایبەتو سەربازی کە زوڕنای و تەپڵو دەهوٙڵ مڎا وەنە تا دمایی ئامای ئەسپەردەکەردەی ، پیٛسەو جارانی دریٛژە نمەکیٛشوٙ.

د.ناجح گوڵپی  12/5/2017

سەرچەمە: میٛژوو هەورامانی..د.محەمەدئەمین هەورامانی

چن ڤیدوٙو دەنگی چەمەری جە ئینتەرنیتوٙ

 hewraman
Load More In ویەردە و هەورامانی

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

“نامەو ئەنیشتاینی پەی خوای” ورەشیا بە یەریٛ میلیون دولاریٛ

“نامەو ئەنیشتاینی پەی خوای” ورەشیا بە یەریٛ میلیون دولاریٛ نامیٛوە جە ئالبرت ئ…