یانە ئەدەب و هونەر مراڎ و ولیٛ

مراڎ و ولیٛ

69

                                                                                                           

گۆچانه‌کێش شه‌فتوول نیایبێ سه‌روشانه‌ی و په‌شته‌وملیش ، هه‌ردووه‌ ده‌سێش وستێ بێنێ ئیسه‌ر و ئه‌وسه‌رش .

چه‌نی ڕانه‌ لوای ویرێوه‌ قووڵی لێ وێشه‌نه‌ نوقم که‌رده‌بێ ، ئاوه‌خته‌ ئه‌من بیان به‌ هه‌روه‌نه‌شان ویرم نه‌که‌رده‌بێ تووشوو ڕۆزگارو ئارۆی بوونه‌.

داده‌ خانمێ ولالۆ حه‌مه‌لاو پێسه‌ کوڕووێشا ته‌ماشەم که‌رێنێ ،  هه‌ڵبه‌ت ئیراده‌و خودای بییه‌ن ، جیاتی کوڕی کناچێشان په‌نه‌دۆ، دماو په‌یدابیه‌ی (ولیٛ)  داده‌ خانمێ تووشوو نه‌وه‌یشێوبۆ و دماوئانه‌ی ئیتر جه‌ زاوزۆی گنۆ .

(ولیٛ ) په‌ی ئاڎیشا هه‌م کوڕهه‌م کناچێ بێ ، هه‌رمانکه‌ره‌و به‌روو چووه‌ریشا بێ ، وه‌ختێ خوڎا به‌رێوه‌ بینۆبه‌رێوه‌ته‌ر که‌رۆوه‌.

(ولیٛ ) سه‌رپاکوو ئاگرد هه‌رمانا یانه‌ی تاوابێش لاو مامۆساو ده‌گایۆ فێره‌و وانای بۆ ئاوه‌خته‌ ئه‌شیا خه‌ڵک په‌ی وه‌نه‌ی لوابیا شار .

نه‌ لالۆ حه‌مه‌لاو و نه‌ داده‌ خانمێ نه‌تاوێنێ ڕابڎا به‌وێشا کناچڵێوه‌ چامنێ کیانا غه‌ریوی !  واچێ” نیازشا بیه‌ن  ته‌نیا قورئان وه‌نه‌ی فێره‌ بۆ”.!

فره‌جارێ حاجی حه‌مه‌لالۆ که‌ زووته‌ری لوا بێ شار و ئامۆشۆی گه‌رمه‌شا چه‌نی یۆتری نه‌ پڕچیایبێ واته‌بێش :

” با پێسه‌ زاڕۆکا وێم ئاڎیچه‌ به‌ی لامان و ده‌رسه‌که‌یش وانۆ ” به‌ڵام داده‌ خانمێ ئه‌دایش واته‌بێ ” خۆهه‌رچن یانه‌و کاکه‌ حاجی سه‌د قاتێ یانه‌و وێما ئاگاشا چه‌نه‌نه‌ به‌ڵام دیسان دڵم ڕازی نیه‌ن و ئۆقره‌ مه‌گیرۆ ساتێ ولێ- م چه‌نه‌ دووره‌ گنۆ” .

پاسه‌ (ولیٛ) گێڵناوه‌ مامۆسای ڕه‌حمه‌تی فره‌ پیاخاس و ئیماندار و دڵسۆز بیه‌ن ،هه‌میشه‌ واته‌نش ڕۆڵه‌ ئێمه‌ ڕۆزگاره‌ی سه‌خت ئینا وه‌رمانه‌نه‌ .

ئه‌ره‌جۆم ئه‌گه‌رهه‌ر جه‌ ئیسه‌وه‌ گردیۆمان وه‌نه‌ نه‌وڕیۆ وێش په‌روه‌رده‌ که‌رۆ تا بتاوۆ خه‌ڵکه‌که‌یما هایی که‌رۆوه ، پی پا دنیا ترۆقی که‌روٙ سه‌وه‌ی دره‌نگا .

کاروانو خه‌ڵکا ته‌ری فره‌ که‌وته‌ن وه‌ڵێ ، ئانه‌ نیا ئیسه‌یچ ئێمه‌ کتێوه‌کا ئاڎیشا وانمێ  .

وێما قه‌لوقۆتر چن ده‌س نویسێما هه‌نێ په‌ی بیارده‌ی شه‌وگاری درێژی زیاته‌ر نمه‌ونیاوه‌ .

ناشوکری بۆ که‌م که‌س ده‌س گنۆ ئا چن کتێوه‌ وێمانا په‌ی خه‌ڵکه‌که‌ی وانۆوه‌.

(ولیٛ) ئی قسا فره‌ جارێ به‌ حه‌سره‌تۆ گێڵنێوه‌ ، واچێ : ” من زه‌وقی فره‌م سه‌رو وانای و یاگه‌ئارده‌ی واته‌کا مامۆسای هه‌ن ”

داخه‌ی گرانه‌م  ئه‌ڎا و تاته‌م گه‌ره‌شا یاگێ ته‌ر گێڵۆ! ئاڎێ سه‌رو بنه‌و زوانیشا ئانه نه‌ ” ئه‌تۆ نمه‌تاوی یاگێ مامۆسای گیریوه‌ ” .

ئانه‌ هه‌رمانه‌و پیایا ده‌گه‌ێن ، تۆ ئه‌شۆ یانه‌ داری و زاڕۆداری که‌ری ،

شوکور په‌ی خوڎای مڵک و ماڵمان فره‌ن .

ته‌نیا تۆمان هه‌نیی ، ئه‌ر خودا قسمه‌ت که‌رۆ پیایوه‌ ساڵحانمان ده‌س گنۆ فره‌ خاسه‌ن .

چه‌نی یۆ تری تاودێ هه‌م وه‌ختو پیرینه‌ ئاگاتا چێمه‌بۆ و هه‌م چه‌مه‌ داری مڵک و ماڵه‌که‌ی که‌ردێ و بێ خه‌م ژیودێ “.

ئاساڵه‌ نه‌وه‌شیه‌ سه‌خته‌که‌ که‌وته‌ره‌ (میرزا حه‌مه‌ حه‌سه‌ن) و فره که‌سێته‌ر تووش ئامێ و بیێ به‌ قوروانی بێ دوکتور و ده‌رمانی ! ئیتر پاسه‌شه‌ سه‌ر ئامه‌بێ که‌س ‌نیارێ توخنو مه‌رده‌کا گنۆ.

مامۆسا واتش : ” ئینه‌ ‌موسڵمانه‌تی نییه‌ن حه‌مه‌ هه‌سه‌ن دۆس و هامویرو من بیه‌ن ئه‌ر سه‌د جارێ مروو مه‌شیۆ وێم ته‌رمه‌که‌ش بشۆروو” .

دماو چن ڕوا مامۆسا وێچش به‌ ده‌رده‌و میرزای فۆتیا ،هه‌زار ره‌حمه‌تێ ئه‌و ڕۆحیانه‌تیش هه‌میشه‌ واچێ  :

” ڕۆڵه‌ : تۆ حه‌ولده‌ زوانه‌که‌و وێما وه‌ڵێ گرچێوی به‌ وه‌نه‌ی و نویسه‌ی فێره‌به‌ ، دماته‌ر تاوی زوانێ ته‌ری فێره‌بی .

شیرین و خه‌سره‌و ، یۆسف و زڵێخا، ، مه‌وله‌وی ، بێسارانی ، ڕۆڵه‌ بزانی، مه‌ولود نامه‌ ، وه‌فات نامه‌، ڕۆسه‌م و زه‌رده‌هه‌نگ ، ڕۆسه‌م و زۆراو، فڕێته‌رهه‌نێ  .

ڕاسه‌ن ئی کتێوێ بڕه‌ی  بابه‌تێ چامنێ که‌ ئه‌شۆ ئێمه‌ زانمێش که‌مشا چه‌نه‌ن به‌ڵام دیسان وه‌روو ئانه‌یه‌ وێمانه‌ نویسیاینێ و فێرو زوانه‌که‌و وێما که‌را فه‌رزه‌ن هه‌م وێت وانیشان و هه‌م په‌ی خه‌ڵکیشان وانی .

به‌شکه‌م ڕۆیوه‌ هۆرگنۆ تاوم ده‌سه‌ڵاتوو نویسه‌ی به‌ زوانی وێمانه‌ بسله‌منم و کتێوێ خاسته‌ری بنویسم” .

جار نه‌ جار شه‌وانی زمسانی ئاوه‌خته‌ گه‌له‌ و حه‌یوانو خه‌ڵکی وه‌رو سه‌ردای نه‌کریێ بزیۆ هه‌رمانێ یانه‌ی ،تاقه‌تو حه‌یوانی ، ئاودای وڵاخه‌کا، هێزم بڕیه‌ی په‌ی سۆبه‌ی ته‌مامیێنێ قه‌راخو ئارگاو وه‌ر هه‌یوانینه‌ (ولیٛ) چه‌مێ بڕی گڕو چڵۆسکه‌کا .

هه‌ر پاسه‌ سوری و شه‌وقه‌و ئه‌یره‌که‌ی چه‌نی میا چه‌ماش  پێوری  سه‌ماو تێن و گڕی ده‌ساو ده‌س که‌رێنێ،  ئاوه‌خته‌ میاچه‌ماش ڕۆشنایی تایوه‌ت و حه‌زی کڵپه‌دارش چۆ به‌رگنێ.

به‌ بێ ئانه‌یه‌ سه‌ره‌ هۆربڕنۆ په‌نه‌م واچێ :

” ئه‌ر ڕێک بگنۆ په‌نه‌م وه‌شه‌ن هه‌ر چێوێ وێم وانانم فێرو تۆش که‌رو تا به‌ یاردی هه‌نتری وه‌سیه‌ته‌کا مامۆسای وزمی دلێ ویرو خه‌ڵکو ده‌گای” .

چه‌نی واته‌ی ئی قسانه‌ پێسه‌ ئانه‌یه‌ توزێ بێ تاقه‌ته‌ بۆ نه‌وازیا ده‌سێش گنێنێ په‌له‌ په‌ل و له‌رزه‌ له‌ز و بێ ئۆقره‌ چڵۆسکێ ئه‌یره‌که‌ی سه‌رو چێرکه‌رێ .

ئیتر که‌م که‌م سووری گوڵمه‌کانش گره‌و جه‌ ئه‌یره‌که‌ی به‌رێوه‌ ، دماته‌ر چن تکێ ئاره‌قه‌ میا چه‌ماشه‌نه‌ زیێ .

هه‌ر ئه‌ره‌جیێم  ئه‌یره‌ قوولێنێ   جه‌ شه‌وه‌ی تاریکه‌نه‌ وریجه‌شا مه‌ی ، چێ تاو مه‌غانه‌ نه‌ ئاڎه‌ و نه‌ ئه‌من نیارێمێ چه‌مێ بڕمێنه‌ چه‌ماو یۆ‌ترینی.

هه‌ڕه‌ته‌ی چیرو چه‌مانه‌ ته‌ماشاش که‌رێنێ هه‌ڵمه‌ی گه‌رمه‌ هه‌ر پێسه‌ زمسانی سه‌رده‌نه‌ به‌ره‌و حمامی گه‌رمی وه‌ره‌  ڕووتۆ کریۆوه‌ ته‌ماموو له‌شیم پۆژنێ و بێ به‌ ئاره‌قه‌ی تێکه‌ڵ به‌ حه‌زێوه‌ گم و نادیاری له‌زه‌تینی چه‌نی ئانه‌یه‌ وێش خجڵنێ واچێ:

” مامۆسا ده‌ورانو فه‌قێتینه‌ فره‌ یاگێ لوابێ ، ئه‌و دیم ، موکریان ، ئه‌سه‌مووڵ ، شام ،به‌غا .

مێراقش بێ نه‌تاوانش سه‌روو مێسری دۆنه‌.

بێ ئانه‌یه‌ مامۆسا تۆزێ ڕاڕایی جه‌ قسه‌کاشنه‌ نیشانه‌ دۆ دیدارو مامۆساکا مه‌دره‌سه‌و ئه‌ل ئه‌زهه‌ری جه‌ دیدارو مه‌که‌ی واجبته‌ر زانێ .

فه‌رماوێ خۆ جه‌ مه‌که‌نه‌ خه‌ڵکی خۆنده‌وار که‌ یۆ تاوۆ چه‌نه‌شا فێر بۆ ده‌س نمه‌گنۆ، مه‌ر په‌ی توافی ئامێبا ئاگه‌ .

گرد ساڵێ ئه‌شیا جارێ زیاره‌تو سه‌رو پیریش که‌ردایا ، باسو مارفه‌تو پیری فره‌ که‌رێ و چن یۆ جه‌ مۆچیاریه‌کا پیرشالیاری گه‌وره‌ی گێڵنێوه‌ .

فه‌رماوێ :

” ده‌رده‌ی ده‌رمان نه‌کریای نه‌زانی که‌رده‌نش کارێ نمیاری باس که‌ری یا واچی  وه‌شی به‌شێ جه‌ خۆراکو ڕۆحیا .

ژه‌نی پێسه‌و پیای خودای خلۆقناینه‌ ،  ئه‌گه‌ر ژه‌نی نه‌بۆ کۆمه‌ڵگا ده‌وامش نییه‌ن .

زیاته‌رو مڵڵا کانمان په‌ی ڕووتنای مه‌ردمی و په‌ی ئا‌نه‌یه‌ سه‌رو ڕه‌نجو خه‌ڵکینه‌ پێسه‌(زاڵوـ ی) بژیوان  نمازان خه‌ڵک هاییش بۆوه‌ و راسیه‌کان بزانان!

وڵاته‌ خودا په‌نه‌داکێ زووته‌ر تاواشان دووکان و بازارو خه‌ڵک خڵه‌تنای به‌ نامێ خوڎای وزاره‌  چاگه‌ گرد تاکێوه‌ چ ژه‌نی و چ پیا پێسه‌ یۆی مژیوان.”

مراد هه‌ر پاسه‌ که‌ تووڵه‌ ڕاکێ مابه‌ینو ده‌گای و پێچه‌ پێچه‌کا په‌شته‌و‌ (هانه‌ وه‌هاری) په‌ی یاوای به‌ (هوارگه‌و)  ئه‌ودیمی بێ ئێختیار ئازێ جیا  سات په‌ی ساتی  لێ خیالاتو ویه‌رده‌ینه‌ فره‌ته‌ر نوقم بێ…

ئه‌گه‌ر تاته‌م  ساڵه‌و وارای وه‌روه‌ قورسه‌کێ نه‌که‌وته‌بیا وه‌رو ده‌سڕێژو ئه‌منیه‌ی  ؟

ئه‌گه‌رهه‌تیم و بێکه‌س نه‌که‌وته‌ بیاینێ؟

ئه‌گه‌ر ئه‌ڎا بێوه‌ژه‌ن که‌وته‌ کێم  منش به‌  فه‌قیری وه‌ی نه‌که‌رده‌بیان ؟

هه‌ڵبه‌ت ڕۆ و ڕۆزگارم ئینه‌ نه‌بێ!

ئاوه‌خته‌ کیاستم سه‌رو (ولیٛ) و داوام که‌رده‌ با پێسه‌ کوڕو وێشان هۆرم گێران و( ولیٛ) کناچێ شا بدا به‌من لالۆ حه‌مه‌لاو به‌ نا هه‌ق نه‌واته‌بێش  :

” مراد هه‌ر پێسه‌ کوڕو یانه‌ی بیه‌ن فره‌مان په‌نه‌ وه‌شه‌ن به‌ یه‌کجاری بۆ به‌ کورو یانه‌ی .

کوڕێ پێسه‌ مرادی ‌تاوۆ به‌ یاریده‌و (ولیٛ) گۆچانه‌و پیری ئێمه‌بۆو نازۆ مڵک و ماڵه‌که‌مان فۆتیۆ .

به‌ڵام مراد ئه‌دایوه‌ په‌ک که‌وتێش ئینا یانه‌ نه‌ ،  ئه‌ی چێش چه‌نی ئاڎێ که‌رۆ؟ ده‌گاکێشان چێگه‌یه‌ ئێمه‌ ژیومێ دووره‌نه‌ ، من و خانمێ ژه‌نیم ئیتر تواناو هه‌رمان که‌رده‌یما نیه‌ن ئه‌شۆ یۆ خزمه‌تمان که‌رۆ.

سه‌رو پیری خۆ په‌یما ڕێک نمه‌ گنۆ په‌ک که‌وتێ  ته‌ری پێسه‌ ئه‌داو مراد- ی  وه‌ی که‌رمێ.

ئه‌گه‌ر مراد تاواش گرفتو ئه‌ڎایش چاره‌ سه‌رکه‌رۆ جا قه‌د مه‌که‌رۆ با چه‌نی مڵڵاو ده‌گای و  یه‌رێ چووار پیای ئه‌ژناسیای دماو نماو وێره‌گه‌ی  بیان یانه‌و وێما ” .

ویرکه‌وته‌ی ئی قسا پێسه‌ که‌مه‌رێ سه‌رو که‌شیۆ یاگێ وێشه‌نه‌ په‌ی بنارو که‌شی تل وه‌رۆ و به‌ جارێوه‌ وێش ماڵۆ سه‌رو دڵو مراڎیرە هازی ڕانه‌لواێش چه‌نه‌ بڕێ .

بێ ئێختیارلاش دا سێوه‌رو بن ته‌وه‌نێوه‌ ، ئاره‌قه‌و میا چه‌مانش به‌ په‌شته‌و ده‌سیش سه‌ڕی.

هه‌ناسه‌ی سه‌رد و قووڵش هۆرکێشا ، دماوئننه‌ی مژه‌ی ده‌ی ئه‌و جگه‌ره‌ی هه‌مدیس ئه‌ژده‌یهاو  ویره‌کا تاوێ وه‌ڵته‌ری قووته‌ داوه‌ .

خه‌جێ په‌ی من هه‌م ئه‌ڎابێ هه‌م تاته‌ هه‌م مامۆسا ،خه‌ڵک به‌ ناهه‌ق نه‌واته‌نشا ” مراد خه‌جێ “.

‌من سایه‌و سه‌رو خه‌جێ ئه‌ڎایم بیان به‌ مراد ، ئاکه‌سه‌ لالۆ حه‌مه‌ لاو حه‌زکه‌رێ تاقانه‌ کناچه‌کێش به‌ مڵک ماڵ و هه‌رچی دماو ساڵان چه‌نی داده‌ خانمێ به‌ جه‌ور و ڕه‌نجو شانه‌ی  جه‌مشان که‌رده‌ن به‌ منش به‌خشا .

ئینه‌ گرد گه‌وره‌یی خه‌جیٛن  بیه‌ن به‌ میرات په‌ی من ، ڕاسه‌ن مڵک و ماڵو دنیایم نییه‌ن به‌ڵام حورمه‌ت و وه‌شه‌ویسی من لێ خه‌ڵکو ده‌گاکا ده‌ورو به‌رینه‌ فره‌ جه‌ سەروه‌ت و سامانی نرخدارته‌را .

وه‌رد دای ویرو ویه‌رده‌ی ئانه‌ که‌ مراد تاوابێش خه‌جێ (ئه‌ڎا په‌که‌ که‌وته‌ کێش ) ، چه‌نی وه‌شه‌ویسی (ولیٛ) و مڵک و ماڵه‌ که‌یشان تێکه‌ڵ نه‌که‌رۆ تۆزێ هازی تازێ و ئه‌هوه‌ننیش په‌نه‌  به‌خشا.

هه‌مدیس به‌ ده‌سه‌ملانی ویره‌ تاڵ و شیرینه‌ کا عه‌مری  ویه‌رده‌یش ملو ڕایش گرته‌نه‌ وه‌ر .

سۆزی سه‌ربه‌رزانه‌ی ویرکه‌وته‌ی وه‌ختایوه‌ ته‌رمو خه‌جێ  لێ زیاره‌تا قه‌راخو ده‌گای به‌ خاکی ئه‌سپارێنێ  .

ساته‌ وه‌ختێ مراد گۆشش چۆ بێ خه‌ڵکو ده‌گایه‌کا ده‌وره‌به‌ری هه‌رکام به‌ نۆره‌و وێشا باسو پیاوه‌تی ئاڎێ و عاقیبه‌ت خه‌یری خه‌جێ په‌ی ئا کوڕه‌ خاسه‌یه‌ په‌روه‌رده‌ش که‌رده‌ن  په‌ی یۆی باس که‌رێنێ حه‌زێ تێکه‌ل به‌ سه‌ربه‌رزی له‌شش پۆژنێ.

هه‌رچی زیاته‌ر جه‌ ده‌گای دوورگنێ تاڵی و شیرینی ویرێ ویه‌رده‌ی چه‌نی سه‌رو وارو دۆڵو ده‌ره‌و که‌شه‌کا له‌ششه‌ره‌ هۆروه‌زێنێ.

هه‌ڵسی چه‌ما (ولیٛ) وه‌ختێ تێکه‌ڵ چه‌نی شیوه‌نێ په‌ڕ جه‌حه‌سره‌تی واچێ :

“چی ئه‌شۆ من به‌ تاوانو ژه‌ن بیه‌ی بێ ئێختیار جه‌ هۆرچنیه‌ی ڕاو ڕچه‌و ژیوای وێم بوو؟

به‌ کام تاوان ئه‌دا و تاته‌م دیوارێ ئاوات و حه‌سره‌تکا من وڕنا؟

چی من ڕام نه‌بۆ وه‌شه‌ویس وهام ویرو وێم په‌ی ژیوای و یاریده‌و خه‌ڵکی که‌رو به‌ مۆنسم؟”

مراد لێ قووڵاێێ  ویره‌کاشه‌نه‌ پێسه‌ ئانه‌یه‌ چه‌نی (ولیٛ) هامشان خه‌ریک بۆ ئاخرین به‌رزایی ڕا دوور و درێژه‌کێ وزۆ په‌شته‌ سه‌ر واچێ :

“ته‌لیسمو دێوانمان بڕی، به‌ زوویی تێکه‌ڵێ ‌کاروانووچاره‌سه‌ری گرد په‌رسه‌ دما که‌وته‌کان مه‌وێمێ ، هه‌ر که‌ یاوایمێ (ئه‌ودیمو که‌شه‌کا ده‌گای) ده‌س وزم  ده‌سو یۆی.

ئیترکه‌س نمه‌تاوۆ وه‌رگیرمان بۆ په‌ی ده‌س نیشان که‌رده‌ی چاره‌نووسی دڵواز به‌ ده‌سو وێمان”

مراد یاوابێ به‌ به‌رزایی ئا ڕا دوورو درێژێ چه‌نی (ولیٛ) به‌ڵێنی شا دا تا دما هه‌ناسه‌ پێوه‌ره‌ بووزانێش وه‌ڵێ گرد حه‌ز و ئاواته‌کا ته‌رو ژیوای ، ئاڕای که‌ مه‌زه‌ننه‌ که‌رێنێ وه‌رپه‌نگو گرد نه‌هامه‌تیه‌کا نه‌سڵو ئادیشا په‌ی دماڕۆیشا بدۆوه‌….  .

هەروەنە = مزوور 

سدێق بابایی  4/6/2018

 

 hewraman
  • هەڵقە دوکەڵێو!

    هەڵقە دوکەڵێو؛ ڕوٙمانێوە کوڵە بە قەڵەمو بەختیار لهونی، وەڵاو گەو هەورامانینە بواندیٛوە، حە…
  • ئه‌ڎای غیرتیە و لالۆی قه‌وم دوس

    ئه‌ڎای غیرتیە و لالۆی قه‌وم دوس داستانێوه‌ جه‌ کاکه‌ موحه‌ممه‌دغه‌ریب مه‌عازی نژادی  …
  • ویرەوەریە جە ڕۆ کۆمساو 1391 ی

    ویرەوەریە جە ڕۆ کۆمساو 1391 ی ڕوێ شۆنەو کۆنگرە تارێخیەکەو مامۆسا ئۆسمان هەورامیرە (1391 .2…
Load More In ئەدەب و هونەر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…