یانە ئەدەب و هونەر ‌هـاڵ . 4  Hal 

‌هـاڵ . 4  Hal 

72

‌هـاڵ . 4  Hal

مامۆسا جه‌ قسه‌کاو میرزا ڕه‌حیمی ئه‌رخاین بێ پیایوه‌ بێوه‌ی ، میمان په‌زیر و ئه‌هلو  عیلــم و زانایی ته‌ماشاش که‌رێ  به‌ڵام هه‌رچی ئیلاو ئه‌ولا که‌رێ جه‌ نیازو کیخای نیاوینه‌ !  متمانه‌که‌رده‌ی به‌ قسه‌کانو مارف-ـ ی  که‌  زمسانی سه‌ختی چیمنه‌نه‌  په‌ی ورده‌ هه‌رمانێ بلۆ شار چه‌نی فکریش یو نه‌گیرێ .

فه‌قیه‌تی مامۆسای چنده‌ ساڵیوه‌- ش(چه‌و دیم ) به‌سه‌ر شیه‌بێ ، دماته‌ر سه‌روساڵ شارو ده‌گاکاته‌ری ( ئی دیم ـ و) وه‌ڵاتیش  په‌ی وانای عیلمی دیه‌بێ ، چه‌نی فره‌ جه‌ مامۆسا دنیا دیده‌کا ئاوه‌ختی هه‌ر دوه‌ دیموو وه‌ڵاتینه‌ حه‌شرو نه‌شرش بیه‌بێ ،ئینه‌ گرد  سه‌ردو گه‌رمو ڕوزگاریش په‌نه‌ چه‌شته‌بێ .

شه‌ڕی دووه‌می عاله‌می ، جه‌ورو زڵمو لاینه‌کا په‌ی چێر ده‌سه‌که‌رده‌ی خه‌ڵکی و تالان و به‌رو بوومی شان خاس زانێ ،خاس زانێ پیای حاکمه‌ تازه‌ په‌نه‌ یاواکا هه‌رکام پێشه‌شان گیرفان په‌ر که‌رده‌ی وێشانه‌ن ، مامۆسا شاره‌ زابێ که‌ ته‌رسی جه‌ لایوه‌  نه‌زانی و نه‌ویه‌ی خۆنده‌واری جه‌ لایوه‌ته‌ر به‌شه‌ی جه‌ وه‌ڵاتیان وزۆ لــی ته‌ڵێ چه‌پاو چیان پۆکه‌ی واتش :

“کاکه‌ مارف : تۆ په‌ی هه‌ر هه‌رمانه‌ی لواینی شار که‌یفو وێتا، من جاری وه‌ڵین که‌ تۆ چیگه‌ نه‌ویشی سه‌رو ئاره‌زوو ( سوفی کاکه ی ) په‌ی ته‌مامنای ورده‌ قسا لێ ده‌گای چه‌نی جه‌ماعه‌توو مزگی قسیم که‌ردێ ، گه‌نجه‌کێ داخواز که‌را په‌رسوجۆ که‌رم بزانــم (ئه‌سکه‌) چی کوشیان؟

من خاس زانوو ئی قسێ سه‌ره‌ ئه‌و هیچ یاگێ به‌رنمه‌که‌رۆ. که‌س جوابو ئیمه‌ نمه‌دۆوه‌ ، چی زه‌مانه‌نه‌ ئانه‌ کوشیا کوشیان . ده‌سه‌ڵاتدار‌ێ گۆشداری قسێ منو  تۆ نمه‌که‌ران .

هیزی شه‌وێ بانگم وه‌نه‌ گوشێ کناچڵه‌کێ ئه‌سکه‌یره‌ ) (ئه‌سکه‌) کابره‌یوه‌ بێوه‌ی بێ ، که‌س چه‌نه‌ش ناڕازی نه‌وێ ، خراب نیا ئه‌گه‌ر چه‌نی ڕیش چه‌رمه‌کا ده‌گای قسه‌کێتان که‌ردێ یۆ . دماو حاسڵ بیه‌ی یۆ دڵی په‌ی نویسه‌و ” عه‌ریزه‌ی”  من داواکاری شــمه‌ چیش بۆ پاسه‌ میرزای واته‌ن مه‌نیه‌وش سه‌رو چه‌مـی ، ڕاتان سه‌ربۆ چه‌نی چند یۆی خه‌لکو ده‌گای مه‌لــم په‌ی پۆسو (ئه‌منیه‌- ی) ، عه‌ریزه‌که‌شا په‌ی به‌رم  ڕه‌شنووسه‌که‌ش کیانام په‌ی شاری  ڕه‌شنووسێوه‌ش لاو وێمانۆ هۆرگێرم”.

کێخا مارف قه‌درێ ویرش جه‌ واته‌کا مامۆسای که‌ردۆ دماته‌ر واتش : ” مامۆسا خاس فه‌رماوی  ئه‌گه‌ر ئێمه‌ نویسیاو خه‌ڵکیمان ده‌سۆ بۆ خاسته‌ره‌ن ، من هه‌رچی گنوو ویرو قسه‌کانو( گروبان زه‌ینه‌لی ) موچرکی گێرام ،  جاران چه‌نیم فره‌ نه‌رمو نیان بێ  به‌ڵام ئیجاره‌ به‌ ته‌مامی فاڕیابی ! که‌ قسێ که‌رێ ده‌نگش له‌رزێ! ته‌رسی له‌شو لارشۆ دیاره‌بێ ؟! نابه‌له‌د پاسه‌ زانی ئیرسو تاته‌یش ئینا لامۆ ! گه‌ره‌کشا توشوو قه‌رقه‌شه‌یمان بکه‌رۆ . په‌نا به‌ خودای هه‌رچی ئاد که‌روش هه‌ر ئانه‌ خاسه‌ن ، سه‌وه‌ی زوانو ڕیش چه‌رمه‌کانو ده‌گای مه‌چه‌شوو دماته‌ر مشوورش وه‌رم .

مارف لێ  ڕاو یانه‌ینه‌ ‌‌ ویر و هۆشش لوابێ لاو قسه‌کانو مامۆسای .” کاک مارف تو په‌ی هه‌ر هه‌رمانه‌ی لواینی شار که‌یفو ویته‌ن ” ئی قسێ به‌ دڵو کیخای گران که‌وتێ بێ . به‌لام لایوه‌ته‌رۆ مامۆسا ڕازی بیه‌بی هه‌م عه‌ریزه‌که‌ی بنویسو هه‌م چه‌نی چن که‌سا بلان په‌ی لاو پوسو(پاسگا) ئه‌منیه‌ی ، ئینه‌ که‌مێ دڵه‌ ڕاوکێ کیخای و ته‌ر‌سی گیچه‌ڵ وره‌ته‌ی ( زه‌ینه‌لی) هیور که‌رێوه‌ .

(ئه‌وله‌ وشکه‌ڵ – ی) زیاته‌ر که‌ ژه‌نه‌کێش ناسه‌بی په‌نجه‌مور که‌رۆ باقی پیاکاو ده‌گای دماو ئانه‌یه‌ زاناشان مامۆسا گنو وه‌ڵیشان بلان‌ لاو مه‌ئموره‌کاو حکومه‌تی ڕازی به‌ په‌نجه‌مۆر که‌رده‌ی عه‌ریزه‌که‌ی بیه‌بینی .

(ئه‌وله‌-ـ ی) واته‌بێ ” ژه‌نو زاڕۆکه‌م ڕاس ماچان ، ئێمه‌ حه‌دمان نیه‌ن ده‌س وزم لی کارو باروو حکومه‌تی ، ئه‌منیه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ن . ئه‌گه‌ر گنــم شۆنی کوڕه‌که‌و (ئه‌وله‌سه‌نی) ، ئیتر گه‌وره‌ و وردی ئه‌شۆ بار که‌رم په‌ی ئه‌ودیمی ! وڵات ئه‌گه‌ر بێ حکومه‌ت بۆ وڵات نیه‌ن ، خه‌ڵک دۆعا کاره‌ن سایه‌و حکومه‌تی گنو سه‌رو سه‌ره‌یش ، من گه‌ره‌کــم نیا چه‌نی حکومه‌تی چه‌ن وه‌ چه‌نی که‌روو ” .

کێخا ، مامۆسا و  سه‌رجه‌م په‌نج پیا ماقوڵیٛ چیرو ئاسمانی ساف و  ڕۆجیاری بی تین و سه‌ردوسڕی زمسانینه‌ چه‌نی خرمه‌و پا هورگرته‌ی سه‌رو وه‌روێ ڕچیای که‌وتێ شۆنی یوتری تا به‌ خیاڵو وێشان هه‌م په‌ی داد په‌رسای و هه‌م به‌ یاگه‌ ئارده‌ی داواکاری گروبان (زه‌ینه‌لی) سه‌رفه‌رمانده‌ ی به‌ تیری دوی نیشانی پیکان .

هه‌ر پاسه‌ ده‌گانه‌ ده‌ماو ده‌م باس بێ : ” پاسگا ئه‌مریه‌ش په‌ی به‌رشیه‌بێ تا وه‌هارێ ئیجازه‌ نیه‌ن که‌س په‌ی تاقیقی پاسگانه‌ به‌رشۆ، واچیابێ سه‌رۆ ده‌سوور ئامان ، ڕاپۆرتوو جموو جۆل هه‌رچی هه‌ن پاسگا کیانۆش ئه‌و مه‌رکه‌ز ، گروبان زه‌ینه‌ڵی زووته‌ر  چه‌مه‌ڕاو کیخای بیه‌ن راپورتوو ده‌گای دؤ په‌نه‌شان ، ماموسا و ڕیش چه‌رمێ ده‌گای پاسه‌ شان خاس زانان هه‌م پاڵپه‌شتی ویشان به‌ مه‌ئمورا حکومه‌تی یاونان و هه‌م چه‌نی کیخای داواکاری ده‌گای و په‌یجۆری ویشان سه‌رو کوشیای (ئه‌سکه‌ی) وزان وه‌روو ده‌مو ده‌زگاو ده‌وڵه‌تی” .

هه‌ڵای به‌ینێشا مه‌نه‌بێ یاوان پاسگا سه‌ربازێ به‌ نیشانه‌ گرته‌ی تفه‌نگه‌ که‌یش ڕوو به‌ جه‌ماعه‌توو ده‌گای به‌ ده‌نگی به‌رز فه‌رمانه‌و مدرایش په‌نه‌دای ، چه‌نی ده‌نگوو سه‌ربازی قه‌ره‌وڵی سه‌ربازێته‌ر ئاما پێشوازوو خه‌ڵکه‌ چه‌مه‌ڕاکه‌ی ، دماو داواکاری مامۆسای په‌ی دیدار چه‌نی ماموورا پاسگای سه‌رباز مووڵه‌تش واست تا خه‌به‌ره‌که‌ی یاونۆ .

فره‌ش په‌نه‌ نه‌شی به‌ ئیشاره‌ت ڕانموونیشا په‌ی لێ پاسگای نیشانه‌دا. سه‌بازی ڕانموون به‌ره‌و ژووروو فه‌رمانده‌ریش په‌ی مێمانه‌کا ده‌گای وست سه‌رو پاژنه‌ی ، یه‌که‌مجار مامۆسا دماته‌ر کێخامارف و شۆنیشه‌ره‌ باقی جه‌ماعه‌تی هه‌رکام چه‌نی سڵام و عه‌لیک ئه‌و سه‌رگروبان (پاشایی) یاگه‌دارو گروبان زه‌ینه‌لی ده‌س به‌ سینه‌ لای وارینوو ژوورو گروبانی سه‌رو پایاوه‌ مدرای .

گروبان ڕووبه‌ مامۆسای فه‌ماوه‌ش په‌ی تاقه‌کورسی پاڵو ده‌سیش لێ ژووره‌که‌ینه‌ وات، مامۆسا دمای ئه‌حواڵپه‌رسای کورت ئیشاره‌تش به‌ دڵسۆزی ماموورا ده‌وڵه‌تی و ئینه‌ که‌ گیان و ماڵو خه‌ڵکی پارێزنا ودۆعا په‌ی پایه‌داری ده‌سه‌ڵاتی ، چه‌م په‌نه‌کۆته‌ی کێخای چه‌نی گروبان زه‌ینه‌لی و ڕاسپارده‌ی مه‌سه‌لێ (ئه‌سکه‌یش) وسته‌ وه‌روباسی.

گروبان پێسه‌ خه‌وه‌ردارو هیچی نه‌بیه‌بۆ ، ڕوو به‌ کێخای ئه‌گه‌ر هۆمێدمان به‌ کێخاو ده‌گای بۆ تا به‌ هۆرکه‌وت چه‌مش به‌ مامورو ده‌وڵه‌تی په‌ی پارێزنای وڵاتی جه‌ یاخی و دزو جه‌رده‌ی حه‌وزه‌و مامووریه‌تیما گنۆ ئیتر چێشما که‌ما زیاته‌رجه‌ ئانه‌ی داواو مه‌داله‌و خزمه‌تکاری وڵاتی په‌ی کوێخای که‌رمێ!؟

خاسا مامۆسا به‌ ئه‌رکی شه‌رعی وێش زانان په‌رسه‌و یاخیا حکومه‌تینه‌ دڵسۆزی نیشانه‌و که‌سو کاریش دۆ ! به‌ڵامحکومه‌ت و مه‌ئمووره‌کاش ئه‌حیانه‌ن به‌ قاتڵو جه‌رده‌و تاڵانجی و نۆکه‌را دوژمنی بزانۆ!

ئه‌جۆم گه‌ره‌کتا نیا زاندێ ده‌ولەت و مه‌ئمورێش خاس ئاگاشان چه‌نه‌ن کێ سه‌رقاڵو چێشیا ؟ کێ دڵسۆزو حکومه‌ت و ئه‌منو ئاسایشو ولاتیه‌ن ؟

من به‌رقیه‌م په‌ی ئامان تا سه‌رکار (زه‌ینه‌لی )  سه‌فه‌رو شارینه‌ نه‌گێلۆوه‌ پاسگا ئێجرائاتی راگیرکه‌رۆ ده‌نا ئه‌شیا زووته‌ر فره‌که‌سێ ده‌گاکێتا به‌تاوانوو خیانه‌ت به‌ ده‌وله‌تی قۆڵبه‌س کیانوو وه‌روو مه‌حکه‌مه‌ی.

سه‌رتا فه‌رزه‌ن دۆعای که‌ردێ په‌ی ڕابه‌ری عه‌داڵه‌ت په‌روه‌رو وڵاتی که‌ ڕا به‌بێ قانوونی و زوڵمو زۆریش چی وه‌ڵاته‌نه‌ بڕیێنه‌ ، کێخا ،  مامۆسا تا دره‌نگ نه‌ویه‌ن خاس خاس ویره‌کێتا وزدێ کار، سه‌روو ته‌قه‌کریای ئه‌و پاسگای وه‌ڵێ به‌رشیه‌ی فه‌رمانێوه‌ که‌ قه‌رارا دریۆ به‌ فه‌رمانده‌ (زه‌ینه‌ڵی) په‌ی ڕاپۆرتوو ئێمه‌ و ده‌س نیشان که‌رده‌ی تاوانبارا زه‌رووره‌ن ڕاسی جمووجووڵه‌کا ئی دمایانه‌ما بێ ئانه‌یه‌ زه‌حمه‌تمان نه‌ده‌یدێ په‌ی ئاشکرا که‌ردێ ، ئیتر (خۆددانید).

کێخا  لازما سه‌وێ به‌ ته‌نیا سه‌ردانوو پاسگای که‌ری. کێخا که‌ تف ده‌مشه‌نه‌ مدرابێ ته‌نیا تاواش ڕوه‌ که‌رۆ حه‌مه‌که‌ره‌می تا روەن و هه‌نوێن وباقی پێخۆرێوه‌ به‌ دیاری په‌ی پاسگایشان ئارده‌ن ته‌حوێلو گروبان پاشایی بدۆ.

مامۆسا که‌ ڕه‌ش هۆرگێڵا بێ هۆرست سه‌رووپای و ئیزنوو مه‌ره‌خه‌سیش جه‌ گروبانی واست جه‌ماعه‌تیش شۆنیشه‌ره‌کۆتێ را.

نه‌ته‌مامیان .  سدێق بابایی

 

 hewraman
  • هەڵقە دوکەڵێو!

    هەڵقە دوکەڵێو؛ ڕوٙمانێوە کوڵە بە قەڵەمو بەختیار لهونی، وەڵاو گەو هەورامانینە بواندیٛوە، حە…
  • ئه‌ڎای غیرتیە و لالۆی قه‌وم دوس

    ئه‌ڎای غیرتیە و لالۆی قه‌وم دوس داستانێوه‌ جه‌ کاکه‌ موحه‌ممه‌دغه‌ریب مه‌عازی نژادی  …
  • ویرەوەریە جە ڕۆ کۆمساو 1391 ی

    ویرەوەریە جە ڕۆ کۆمساو 1391 ی ڕوێ شۆنەو کۆنگرە تارێخیەکەو مامۆسا ئۆسمان هەورامیرە (1391 .2…
Load More In ئەدەب و هونەر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…