یانە پەیلوای باسێو سەروو ڕۆمانەو “قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ”

باسێو سەروو ڕۆمانەو “قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ”

99

باسێو سەروو ڕۆمانەو “قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ”ـــــ ئامینە ڕەحیمی (ژوان) ـــ وەڵاوگە:ئارمان نگارــــ 1396ک.ڕ

وەڵێ گردچێویەنە ئەوەجاش هەن دەس وەشی تایبەت کەروو جە خاتوو ئامێنەی پەی قەبووڵ کەردەو ئەرکوو نویستەی ئی کۆرتە ڕۆمانێ.
یاگێ شانازیەنە پەی هەورامانی کە خاتوونەکێما ئیسە قەڵەم بە دەسێ بیێنێ و خەریکوو نویستەیەنێ و ڕچێوشا ماڕان کە زەمانێو ژەنی نەتاوێ تەنانەت حەزوو دڵوو وێش جە یانەو وێچشەنە ئاشکرا کەرۆ پەی هۆرچنەی ڕەنگەو جلا وێش چە بیاڤۆ بە نویستەی شێعرێ و وەروستەی حەز و ئاواتەکاو دڵیش و لاونای دڵداری یام وەسفوو سرووشت و ژیوگاو وێش.
ــــ هەر پاسە کە دلێنەو ئی ڕۆمانە دڵ تەزێنێ نیشاندەروو ڕەوتوو ژەناو هەورامانی چا سەردەمەنە فرە قووڵ باسوو غەریبی ژەنێما پەی کەرۆ و جە دنیاو ئا ڕوا هەورامانیەنە و “کاڵێ” پێسەو یۆ جە هەزاران ژەنا کە قۆربانی ویری سیاو ،وەرچەم تەنگ و زاڵمانەو پیایا بیەن بە تایبەت پیا ئایینیەکێ.
هەرچن نەک ڕۆمانەکێ خاتوو ژوانێ و هیچ ڕۆمانێوەتەر مەتاڤۆ ئێننەو قەتریوی باسوو دەریاو زۆڵموو پیایا وەرانوەر بە ژەنا بە تەسویر کێشۆ(بۆنەو قووڵی زۆڵمەکەی) بەڵام تێکەڵ کەردەیش چەنی ویری سیاسی ـــ مەزهەبی فرە ڕادیکاڵ و زاڵمی و هەرپاسە تێکەڵ کەردەیش چەنی بڕیاری تاکەکەسی دەربارەو سرنوێشت و کەیڵێ کەردەی چەنی هەست و ئێحساسوو ژەنێ و هەر پاسەیچ تا ڕادێو پیاکایچما ،وێش یاگێ سەرنج و پەنەزانایەنە.
هەرپاسە کە مزانمێ کەسێو پێسەو شێخ،مەڵڵا پیای ئایینی، و گەورەو تایفێوی فرە ڕاحەت تاوانش بڕیار بد٘ۆ و سەروو ئایەندەو دوێ جواناوە و واتەنش فڵانەکەسی با مارە بڕمێ پەی فڵان کۆڕی.ئێتر هەر پاسە کە دلێ ڕۆمانەکێنە وینمێش نە جە کۆڕی و نە جە کناچەکێ نەپەرسانشا کە ئایا شمە یەکترتا گەرەکا یام نا!
ئینەم وەروو ئانەی نویست کە هامڕایی وێم چەنی نویسەری نیشانە بد٘ەو کە زۆڵمی ئەچێمنێ فرێ دلێ کۆمەڵگاو هەورامانیەنە دماو ئامای ئێسلامی فرە بیێنێ و بەداخەوە تا ئارۆیچ درێژەشا هەن و بیەن بە نوونگەو ئانەی کە ئیسە ڕێژەو تڵاق،وێکۆشتەی،وێسۆچنای و….. چن بەرز بیەنەوە.
کە پاسنەن دلێنەو ئی ڕۆمانێ فرە بە وردی باسوو گۆشێوی فرە تاریک جە ویەردەو ژەنەو هەورامانی کەرۆ کە تا ڕادێو تاوانش بلۆ تان و پۆشەرە و بڕێو یاگایچەنە لاواز جمانەوە.
ـــــ نامێ ڕۆمانێ: بە پەیلواو من و فرەو ئا کەسا کە وەڵێ ئانەیەنە ڕۆمانەکێ بواناوە مشیەیا نامێ ڕۆمانەکێ “کاڵێ” یام “غەریبی کاڵێ” بیەیا.هەر پاسە کە مزانمێ نامێ ڕۆمانێ یۆجە سەرەکیتەرین فاکتەکان پەی جەزب کەردەو وانەری.نامێ درێژەو ئی ڕۆمانێ کەمێو وانەری تەمەڵی دوور وزۆوە جە هۆرچنیەو ئی کتێبیە مابەینوو چن کتێبانە.بەڵام وەختێو ڕۆمانەکێ تەمام کەری و موانیشەوە هەست کەری پانەیە کە نویسەر ناحەقش نەبیەن کە نویستەنش “قووڵ”.
ـــــ تەرحەو جڵدی: تەراحی جڵدوو ئی کتێبیە بەداخەوە قسێوەش پەی واتەی نیەنە.ئیسە گاهەز کەسێو بەی و واچۆ کە ئینە تەرحێوە فانتێزینە و گردکەس متاڤۆ بەرداشتوو وێش چەنەش کەرۆ.بەڵام چوون ڕۆمانەکێ هێنەو چڵ ساڵا چیوەڵیەنە و یانێو دەربارەو ئا وەختیە نویسیەینە،تاوێ تەرحێوە کلاسیکەش بۆ کە بتاڤۆ وانەری جەزبوو وێش کەرۆ.
ـــــ زوانوو نویستەی: شێواز و سەبکەو نویستەی ئی ڕۆمانێ فرە ئەدەبیا.یۆجە سەرەکیتەرین عەناسۆروو ڕۆمان یام داستان نویسی زوانی سادە و ساکارا.هەر چن درێژەو ڕۆمانەکێنە و وەختێو پەیرەنگوو ڕۆمانەکێ پەردازش بۆ و قارەمانوو داستانێ غەرق بۆ دلێ گێچەڵاوەو ڕۆمانەکێنە کەمێو سادە و ساکار بۆوە،ئەننا فرەو یاگانە فرە ئەدەبی نویسیان و پەڕا جە تەشبیهات کە جە نەوعوو وێشەنە کەم وێنێنێ بەڵام پەی ڕۆمانێ هەرچی سادەتەر بنویسمێ وەردەنگ ڕاحەتتەر وێش لکە مد٘ۆ ڕۆمانەکێماوە و ملۆنە دلێنەش.
بە تایبەت ئا ڕۆمان یا داستانێ کە بە سەبکوو ڕئالیسمی منویسیا.ئی داستانێ چوون تێکەڵە بۆ چەنی واقێعێوی تاریخی و گۆزارشوو ئا واقێعەیە بەیان کەرۆ،سادە نویسیەیا وەشتەر بێ.
ـــــ فلاش بەک: هۆرەوەگێڵای پەی دماتەری
بەشوو ئەوەڵوو ئی ڕۆمانێ کە بە بەشوو (۱) مژانسیۆ پەنەما هۆرەوەگێڵایێوا پەی کۆتایی یام بەشوو کۆتایی جە ژیواو کاڵێ قارەمانوو داستانەکێ.ئاوردەی فلاش بەکی جە دەسپەنەکەردەو ڕۆمانێنە بە پەیلواو من گەورەتەرین ڕیسکا کە نویسەر متاڤۆ کەرۆش!ئاشکرا کەردەی دماڕۆ قارەمانوو داستانەکێ جە بیدایەتوو کاریەنە چن وانەری دڵسەرد کەرۆوە پەی درێژەدای بە وانای داستانەکێ؟ئایا دڵگەرمش کەرۆ؟ئەگەر نویسەر قەڵەمیوی ڕەساش نەبۆ کە بتاڤۆ وانەری تا ئاخر گیر دۆ بە سرفوو ئانەیجە کە ئاخروو داستانەکێش واتەن بە وانەری چێش قۆمیۆ؟ئێمە وەختێو چێوێو منویسمێ مشیۆم گرد نۆع وەردەنگێو وەرچەم گێرمێ.ئینە ڕۆمانێوە فەلسەفیە نیەنە کە وەردەنگی تایبەت بە وێش بۆش.کە پاسنەن.وانەر هەر جە ئەوەڵەو ئی هەواڵشە پەنە مدریۆ کە کاڵێ جە دڵدارەکەیش جیا بۆوە و تەنانەت مەمرووچ!خەت بە خەت و پەل بە پەل ملۆ وەرەوە بزانۆ چکۆ ئی ئێتێفاقە قۆمیۆ.بە پەیلواو من ئاوردەی فلاش بەکی جە بێدایەتەنە هەڵە نیا بەڵام ڕیسکی فرە گەورەن.هەرچن نویسەر تاوانش سەرەڕاو ئی ڕیسکە گەورەیە و ئاشکرا کەردەی زانیاریوی فرە گەورەی ،وانەری تا ئاخروو داستانەکێ حێفز کەرۆ.
ــــــ یۆ جە خاڵە لاوازەکاو ئی داستانێ پەیوەنی بەینوو دوە دڵدارەکەین!کاڵێ و عەزیز!
هەر چن ئی ڕۆمانێ گۆزارشیوی تاریخین جە واقێعێوی کە زەمانێوەنە جە مەحاڵێڤوو هەورامانیەنە ڕوەش دەینە،بەڵام تێم و دلێگێروو داستانەکێ عاشقانەن.وانەر وەختێو داستانێوە عاشقانێ موانۆوە ماتڵا کە فرەو یاگەکانە دڵش چەنی تەپەو دڵوو دڵدارەکا دۆ وەنە،چەنی گرەوەیشا گرەوۆ و چەنی وەشیشا وەشی کەرۆ.یۆ جە تایبەتمەنیەکاو ڕۆمانێ ئاشقانێ ژوانوو مابەینوو دوە دڵدارەکەین کە بە پارێز وێشا میاونا لاو یەکتری و بە گەرماو عەشقوو وێشا تینی وزانە دلێنەو ڕۆمانەکێ.بەڵام بەداخەوە ئی ڕۆمانێ هاڵیەنە چی حاڵ و وەزعیە.تەنیا تەسویریوی عاشقانەش چەنەن وەختێوا کە کاڵێ شێعڕەکاو مەولەوی موانۆوە و عەزیز سەروو بانیەوە گۆشش چەنەن.نەدیدارێو،نە هیچێو مابەینوو ئی دوە دڵدارەیەنە بە تەسویر نەکێشیان.واچی هەڵای فەزاو تەرس و شەرمی قەڵەموو نویسەروو هەورامانیش وەر نەدان؟یام وێ سانسۆریا!
کەسایەتیێ دلێ ڕۆمانەکێ: دلێنە و پەیرەنگوو ڕۆمانێە وەختێو موازی چەنی حاڵ و وەزعەو قارەمانوو داستانێ و وەراوەرەکەیش(شخسیت مکمێڵ) ئەگەر باسوو کەسێوتری کەرمێ مشیۆم تا ڕادێو یاوەریما دۆ پەی ڕێک پەردازش کەردەو دلێنە و پەیرەنگوو ڕۆمانەکێ.یام یاوەری قارەمانوو داستانەکێ دۆ پەی یاوای بە ئاواتەکاش.باسوو شێوازوو شوو کەردەو “هەراڵە”ی و “ئەمین”ی جگەم ئانەی وێش تەسویرێوا جە ئا زۆڵما کە باسما کەردێ،چ کۆمەکێوشا کەرد بە کاڵێ؟یا بە سەرهاتوو ئا خانەوادەیە جە هەڵەبجەنە!واوەی ئادیچ باسوو واقێعێوی تاریخی بێ کە هامکاتوو واقێعە ئەسڵیەکۆ ڕۆمانەکێ بێ کە باسوو شۆڕشوو شێخ عۆسمانو دووڕووی و رزگاریەکا بێ.
ــــ ئەوجوو ڕۆمانەکێ جە بەشوو شش (٦)یەنە وینمێ.چێگەنە نویسەر وانەری بەرۆ پەی ئەوجی و باسوو کۆشیای دڵدارەکەو کاڵێ کەرۆ و باسوو خەساروو رۆزگاریەکا و جەنگشا چەنی سۆپاو ئێرانی و ئا گرد ونەو جوانە هەورامیەکا کە بە ناحەق و بۆنەو ویریوی تاکیەوە مجیاره و کەس نەبێ داواچشا دۆوە و ئاد٘ێ جە خاکوو پیرۆزوو هەورامانیەنە ئەسپەردە کریەی و وێچشا خیابانە چۆڵ و هۆڵ و پیسو بێ ڕەونەقەکاوئەسامبۆڵی گێرتێ وێ!!!

ــــ جە بەشوو حەوت (۷) وو داستانەکێنە کە باسوو گرفتێوتەری کەرۆ و شووکەردەو ژەنێ بە هێوەریش کە تا ئا ڕوە جە برای فرەتەر فەرز بیەن پەنەش.
بەڵام قارەمانەو داستانەکێما هیچ هەوڵ و مدرامانێوش نیا!زوو تەسلیمە بۆ.ئەگر واوەی پێسەو ڕۆمانێوێ گۆزارشیێ بد٘یەیمێ پی داستانێرە و تەنیا ئی ڕۆمانێ سۆنەتە هەڵەکێش تەنیا باس کردێبا،ئێتر هیچ قسێوە پەی واتەی نمەمانۆوە.بەڵام ئەگەر گەرەکمابۆ کۆتایی ڕۆمانەکێمانە ڕاهکارێوما دابۆ مشیەیا یام جە قاڵبوو وات و واچوو کاڵێنە یام خۆدوو ڕاویەکەی کە دانای کۆللا،بڕێو باسێش کەردەیانێ.تا پەی وانەروو نەوی دماینی بانێ شۆڵەچراڤۆ ماڤوو ژەناو هەورامانی.بەڵام نویسەر هەر چن وێش یۆ جە چالاکاو حەقۆقوو ژەنانە هیچ بڕیارێو مەد٘ۆ و تەنیا گوزارشوو واقێعەکەی کرۆ و جە بەشوو کۆتاییچەنە کاڵێ چەنی یادگاری کۆڕیش و ماباقی زاوڵەکاش خەریکوو ژیوایەنە و “عۆبەید”یچ زاهێرەن فرە خاس بیەن پەیش و ژیوای ئاسایی ملای ملۆ ڕاوە.
کاڵێ بە ورد وانای و تەسبێح ویارای ملای ملۆ پەی پیشالیاری و زاهێرەن ئاننەیچ ناڕازی وەزعەکێ نیەنە!!!کە پیا ئایینیەکێ و فەرهەنگوو مەحاڵی ئاوردە ملەرە و هیچ دیالۆگێو کە نیاشانە بدۆ کاڵێ غەریبەنە چی فەرهەنگەنە نیشانە نمەد٘ۆ!!!

ـــ پی باسوو ڕازوانوو نویستەی ئی ڕۆمانی یاگێش هەنە دەس وەشی کەرۆ هەم جە نویسەری و هەم ویراستارەکەیش کاک سەباح جەباری کە ڕێک‌وپێک نویسیاینە.
هەر پاسەهەڵێ ڕانویسیێچش فرە کەمێنێ و خەتاو چەمی بیێنە کە فرە ئاسایین.
پەی باسوو نویستەی بە لەهجەیچ ئێتر هیچم پەی واتەی نیا چوون وێچم بە لەهجە منویسوو.گردێما بەداخەوە بە لەهجەو وێما منویسمێ.بەڵام من پێسەو تاکوو وێم و هەر پاسەمەتنەکەنە دیارا هەر یاگێوەنە ئەوەجاش بیێبۆ فاڕانم و بە شێوازێوتەر نویستەنم.

سپاس

هەورامان ڕۆستەمی.۳۰ پاژەرەژی ـــ مەریوان ۱۳۹۷ک.ڕ

 hewraman
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیر سکڵه‌

پیر سکڵه‌   داریوش ڕه‌حمانی په‌ی نه‌به‌ز هۆرامی ئه‌جۆت پاسه‌نه.پاسه‌نییه‌ن.ئه‌ڵبه‌ته‌ پاسه…