یانە گردین وردە نیگایێوە سەروو تازەتەرین ڕومانەو “طریق بسمل شدن”

وردە نیگایێوە سەروو تازەتەرین ڕومانەو “طریق بسمل شدن”

68

وردە نیگایێوە سەروو تازەتەرین ڕومانەو “طریق بسمل شدن” نویسەو مەحموود دۆڵەت ئابادی، وەڵاوگاو. چەشمەی.چاپو یۆهەمی،ساڵەو1397.

 

نویسەندە: ژیار سڵامەتیان، ٢٣/٢/١٣٩٧ مەریوان.

 

ئی ڕومانۆ دۆڵەت ئابادیە، جە تیراژوو سی هەزار دانەیەنە وەڵا کریاوە. جە وێنەگاو کتێبو تارانینە ڕۆنماییش چەنە کریا و بە پێشوازیێوە فرە جە لاو خەڵکیوە ڕوبەروە بیە. مشۆشۆنە جە زەمانێوە کەمەنە چاپو دووهەمیچش بەیۆنە بازار. هەر چن دۆڵەت ئابادی ئی ڕومانێشە جە برجو 5/ساڵەو1383ینە نویستێنە و تەمامەش کەردێنە، بەڵام چێرو دەزگاو ئیدارەو فەرهەنگینە ئیجازەو وەڵاکەردەیش پەنە نەدریان. تا ئانە کە ساڵەو97ینە و ئەچی دوەمانگەنە لاو وەڵاوگاو چەشمەیوە، ئامانە بازار و کەوتە دەسو وەردەنگەکانو ئەدەبیاتی.

جیا جە هەر جۆرە لایەنگریێوە جەناحی، کە بێشەک ئەمن وێم سەر بە هیچ جەناحێوە نیەنان، بەڵام پێسەو کەسێوە کە جار و بار کتێب موانووە، ئی8ساڵە دماینە کە حەسەن ڕۆحانی ئاما سەروو دەوری، و بە جۆرێوە دیالۆگو ئیسلاح وازا ئامانە مەیدان، مەیدانو چاپو کتێبی جە فرەینەو ویەرەکانە، ئازاد کریا. پەی رژیمێوە ئیسولگەرای و ئایدۆلۆژیێ پێسەو جمهوری ئیسلامیی، کە تخمش سەروو ئانەیوە مەرزیانەرە کە خەڵک ئاگاوە نەبۆ و خەڵکی بە گەوجی بازۆنەوە، نویستەی جە هەر ویەرێوە فکری و زانشتی و ئەدەبینە حکمو گیان کەنایش هەن پەیش. ئادیچ ئەگەر نویستەکان ویەرو ئەدەبیاتی ئینتقادینە ببان، و دلێنەو بابەتەکانیچ سیاسی و باسو مەفاهیمانێوە پێسەو ” زینان، ئازادی، ژەنی، ئینسانیەت، عەداڵەت، بەرابەری، حقۆق بەشەر، و دەسەڵاتی فاسد، و دمۆکراسی و وەڵکەوتەی، سوڵح و ئەمنیەتی” بکەرۆنە. هەر جۆرە نویستەیێوە کە ئەچی ڕەنگ و مایەنە بۆنە، حەساسیەتی فرە وەش مەکەرۆنە. دۆلەت ئابادیچ پێسەو فرەینەو قەڵەم بە دەسە بە تەواناکانو ئێرانی، هەمیشەی ئینە گەورەتەرین تەنگو چەڵەمەش بیەن کە بتاوۆنە ئەپاسە کە درۆس و حقێقەت پەنەوازەن باسو مەسەلەکان دلێو کەلیمە ئەدەبیەکانشەنە بوزۆنە وەرو چەمانوو وەردەنگەکانش، پەوچی پەی ئی کارەیە هەمیشە مەشۆ کتێبەکانش یا جە خارجەنە ڕونماییشان بکەران و وەڵاشان بکەرانەوە و یا ئانە کە پێسەو ئی ڕومانێشە 15ساڵێ هۆربکەرۆنە هەتا رژیمێوە بەیۆنە سەروکاری، ئادیچ بە ئیلا و ئەولاکەردەیێوە فرە بتاوۆنە کتێبەکەیش و پەیامەکەیش بیاونۆ بە مەردمو ئێرانی.

تەرحەو نویسەندەو ڕومانەکێ، جەنگو هەشت ساڵەو ئێران و عێراقین. زاویەو دیدوو داستانەکێ سوەم شەخسەن، و بە جۆرێوە متاومێنە بواچمێ کە نویسەندە تا حەدێوە خەریکو ڕەوایەت گەری و کۆرنایوەو سەرئامایێوەن کە ئینسانەکان تەنیا ئەبزارێوەنێ دلێشەنە، متاومێنە بواچمێ کە ڕومانێوە سیاسی-تاریخیەنە. دەسپەنەو داستانەکێ بە ” پەڕتەوازیاو گرۆڵیێوە جە لوولۆ ئەسڵەحێوە دەسپەنە مەکەرۆنە” ئی جۆرو دەسپەنەیە، خەبەرێوەن ژە داستانێوە کە شەخسیەتەکانش هەنێ دلێو گەرماو جەنگینە. کولوو داستانەکێ یەرێ شەخسیەتێ مەگێڵناش، سەربازێ و ئەفسەرێوە ئێرانی، چەنیو ئەسیرێوە عێراقی کە ژە لاو ئێرانیەکانوە بە دیل گیریان. سەروازە عێراقیەکە پێکیان و زەخمین، دلێو سەنگەرو دوە سەربازە ئێرانیەکەیەنە کەلەمچێ کریان، هەر یەرەشان وەیلانێنێ و گرفتاروو بەرەهوتوو  جەنگینە گیرشان واردەن. تەژنایێ، خەریکەن فشارشان پەی ماوەرۆنە، و جار و باریچ ئەفسەرە ئێرانیەکە بە سەروازەکەی دەسوور مەدۆنە کە ئی “دیلەیە بوکشە و ڕاحەتش بکەرە” ئەچێگەنە سەروازەکە ویرمەکەرۆنەوە و مەواچۆنە بە فرماندەکەیش کە ئەمن، ژیوایمەنە تەنیا یەک مەسەلەی ئەخلاقیم پەی موهێم بیەن، ئادیچ ئانە کە نمەتاوونە ئینسان بکشوونە، ئینسان کوشتەی پەی ئەمن خەتەی سورەنە. نویسەنەدە بە جۆرێوە گەرەکشەن بواچۆنە کە نەهایەتو هەر شەڕێوە “سولح و ئاشتین” دەلیلەو جەنگو ئینسانەکا فرەش نیەن دەسو وێشانە و فرەینەش هۆرمەگێڵۆنەوە پەی ئا نیازە ئینسانیانە کە بەشەرەکا هەڵای فەهمشا نەکەردێنێ کە گردشان یەک چیوشان گەرەکەن. مەسەڵەن: نەقشو “ئاوێ” دلێو ئی ڕومانێ هەم بە جۆرێ سیاسی باسکریان، کە جەنگو ئێران و عێراقی سەرو ئاوێ و دەریاکا و ڕۆخانەکا بێنە، وەختارێوە کە سەروازە ئێرانیەکە گەرەکشەن بلۆ ئاوی باوەرۆنە پەرێ سەروازەکەو عێراق و ئێرانیەکەی، ئەچێگەنە نویسەنەدەکە نیشانە مەدۆنە کە فرەینەو ئەرتەشوو ئێران و عێراقی زەمانو شەڕینە، بێ خەبەرێ بێنێ ئەچا مەسەلێ کە سەرش شەڕەکە وەش بیەن، و گەرەکشەن بواچۆنە کە هەمزەمان کە ئێرانیەکا تەژنەشانەن و جە تەرسەو عێراقیەکان نمەتاوا سەنگەرەکەیشان چۆڵ بکەران، عێراقیەکانیچ تەژنەشانەن و ئادیشایچ هەمان دەسوور.

کولیەتەن ئی ڕومانێ گەرەکشەن بواچۆنە ئایا مەسەلێوە تاریخیە شەڕو ئێران و عێراقیش وەشکەرد؟ یا شەڕێوە بێنە کە دەسەڵاتدارەکان، سەروە وەششان کەرد و واریچوە خەڵک بێ ئانەیە کە بزانۆ پەی چێش مەگژیۆنە، بی بە تۆمەشامو جەنگەکەی و دەیان و هەزاران ئینسانێ بێ گونایش چەنە کوشیای.

بەینو ڕەوایەتو داستانەکێنە، نویسەنەدەکە یانێوەنە نیشتەنەرە و جە چەمو وێشوە گەرەکشەن جەنگو ئێرانی باس بکەرۆنە، هەمزەمان ئاژەو شەخسیەتەکایچ پێسەو کەسانێوە کە هەنێ دلێو جەنگەکەیەنە بە تەسویر مەکێشنۆنە، و بە جۆرێ مەزلومیەتوو دوە تەرەفیشان باس مەکەرۆنە. ئا شەخسیەتە کە هەن دلێو یانەکەیەنە و پێسەو ڕەوایەتگەرو جەنگەکەی مەژناسیۆنە جۆرێوە جیاواز جەنگەکەی مەوینۆنە و شەخسیەتەکانیچ دلێو گەرماو جەنگەکەیەنە بە جۆرێوە تەر.

ئەڵبەتە جیا جە زاهرو داستانەکێ کە باسو جەنگو ئێران و عێراقین، ئەمن پاسە لەیەکش مەدەونەوە کە نویسەندەکە گەرەکشەن نەهایەتەن بواچۆنە کە دەسەڵاتو ئارۆ ئێرانی” جمهوری ئیسلامی” و چەنیو “خەڵکو ئێرانی” جەنگێوە ئیدئۆلۆژیکی و تاریخیش گیسنانەنە کە نەهایەتەن ئانە مەردمەن کە مەبەرۆنەشوە. سەرەنجەو ئی ڕەستێ بدەیدێ ” ویرش مەکەرۆ. خورافاتی مەبینە. سەوای نەجاتما مەبۆنە.  هەوا-ڕۆشنی، لەیەکدایوەو ئاژەی و دماتەر هەرەکەت. پەس ئێمە ئازادێنمێ. ئازادێنمێ هەر جۆر تاواما وێمان نەجات بدەیمێنە. ئومێدت بۆنە! من کە داستانەو ئا مادەشێرەیمە، پەی واتەنی. سەوای مادەشێرەکەی مەیۆزۆنەوە. قۆڵت پەنە مەدەونە. تا ئەبەد قەرار نیەن کە دلێو لەمەو ئی تەپەیەنە بمانمێوە. پاتوکی دماین مەڕدەو دیاناو کازئەنبورین. بزانو تەپەو وەراوەری چێش مەکەرۆنە، ئادیشایچ پەشتیشانە ئاویر ڕۆشنەنە، ئیسە جەنگو حۆسەڵەیەن کە ئێمە دەرگیرێشەنمێ؛ بمدرە بزانو کام تەرەف ژە بێ تاقەتیێنە توشیاروو ئیشتیبای مەبۆنە، ئێمە یا ئادیشان! پەس بە چێوە خاسەکان ویر کەرۆ.”

ئی نویسەیە، نیشانێوەنە ئەچا فەزا سیاسیێو ئێرانی کە ئارۆ خەڵکو ئێرانیش بێ حۆسەڵە کەردەن، و نویسەندەکە گەرەکشەن بواچۆنە کە ئەمن “داستانەو ئا مادەشێریمە پەی گێڵنانیوە” مادە شێڕ ئەچێگەنە پاسە مەزانونە کە مەبەستش “پڕچەمەو شێر و وەرەشێڵەو” ئێرانینە جە زەمانو ڕەزاشا و کوڕەکەیشەنە، نویسەندە ماچۆنە: دڵنیا بە کە سەوای مادەشێرەکە ئێمە پێدا مەکەرۆنە” مەبەستش تاریخێوە گم بیەن و فرامۆشیێوە تاریخین کە مەردمو ئێرانی سەواڕۆ مەزانۆنێش پەنە. “تا ئاخر پاڵو ئی تەپەیەنە نمەمانمێوە” بە پەیلواو ئەمن “تەپە” نمادو ئێختناق و تەرسێوەن کە “ئیدئۆلۆژی مەزهەبی ئێرانی” پایەگوزارشەن. یاگێوەتەرەنە” باسوو دوێ جوانا مەکەرۆنە. مەبەستش ئەچی دوە جوانەیە؛ سەروازە ئێرانی و ئەسیرە عێراقیەکەنێ کە بۆنەو زاڕۆ بیەیشانوە و سن و ساڵیشانوە ڕیششان بەر نامان، و ئەپی جۆرە تەوسیفشان مەکەرۆنە ” ناچارێ نیەنێ ڕیشێوە کە نیەنشا وشک وشک بتاشانێش” ئەچێگەنە نویسەندە گەرەکشەن بواچۆنە کە جوانەکانو ئێران و عێراقی هەر بە شێوێوە تاریخی چەنیو ئایدۆلۆژیەکا دورێنێ،  پەوچی هەر باوەڕشان نیەن ئەپی “ڕیشیە” تا بتاشانێش. جوانەکان، دلێو جەنگوو ئێران و عێراقینە بێ ئانەیە کە بزانا دەلیلەو جەنگ کەردەیشان چێشەن، هەنترینێ مەکوشانێوە، ئینە جە حاڵێوەن هەڵای نەیاوێنێ ئا پاگا کە ئایدۆلۆژیەکاو دوە وەڵاتەکەی “ئێران و عێراقی لەیەک بدانەوە.

جیا ئەچی مەسەلێ، مەسەلێوە کە نویسەندەکە فرە وستێنەش وەرچەمو وەردەنگی، شەڕە تاریخیەکەن، بەینو ئەندیشەی ئێران شاری کە بنەماش ژە کوورش پادشاو هخامەنشیەکا دەسپەنە مەکەرۆنە، و هەمزەمان زەرتەشت و ئائینە نابە ئێرانیەکا، وەراوەیچەنە، عەرەب، و ئیسلام و دۆلەتو ئێرانی کە ئیدئۆلۆژیەکەش چەنیو ئەندیشەی ئێران شاری مخالفەن، و هەتا ئیسەیچ هەر بە ئیستناد بە ئیسلامی خەلکو ئێرانی بە مەجوس یا پیس مەزانۆنە،

یاگێوەنە باسوو ئیدئۆلۆژی و دیدوو ئیسلامیەکا و دەسەڵاتو ئارۆ ئێرانی باس مەکەرۆنە، “شمە سادێندێ، نویسەری ئازیز. مەجوسەکان هیچ وەخت نەبیێ موسڵمانێ؛ بە ئێمە ئەپێسەشانە واتەن کە ئەپێسە بواچمێنە، و مشۆیچ بواچمێنە! ئەچێگەنە مەجوس خەڵکو ئێرانین کە جە لاو ئیسلامی و دۆڵەتە عەرەبیەکانوە و چانیشا حکومەتو ئێرانی،(دەسەڵاتو ئێرانی 90دەرسەدش چەنیو دەسەڵاتو وەڵاتە عەرەبیەکا یۆن) بە مەجوس مەدریۆنە قەڵەم.

ئی ڕومانێ:

_ متاومێنە ڕومانێوەش نامێ بەرمێنە کە بە ئێلگو گێرتەی جە شەڕو ئێران و عێراقی، گەرەکشەن دژو جەنگی و کوشتەو ئینسانەکان بمدرۆنێوە.

_ بەروستەو دیالۆگێوە تاریخی، ئێعترازێوە پا چێوەیە کە ئیسە هەنمێ دلێشەنە، بەروستەو جەنگێوە ئیدئۆلۆژی و فکری-فەرهەنگی بەینو جەرەیانو عەربی ئیسلامینە و و ئەندیشەی ئێران شاری و تاریخوو ئێرانینە.

_ بێ گونا نیشان داو سەربازەکا و نائاگاییشان ژە جەنگەکەی و بێ هەدەفیشان چەنەو ئا چێوەیە کە پەیش مەگژیان.

_ بە گردی زوانو ڕومانەکێ سادە و ساکارەن و ئەڵبەتە مەسەلە تاریخیەکانش فرە مەشۆ بلی تانشارە هەتاکە بیاویشانە، تا بیاومێنە کە نزیکتەرین نیەتو نویسەندەی چێشەن. هەر چن هەر وەردەنگێوە متاوۆنە پەیلواو وێش و ئا چێوەشە کە جە نویسێوەنە هۆرگێرتەن بواچۆنەش هەر چن ئا چێوە نیەتو نویسەندەکەیچ نەبۆنە، و قەویتەرین نویسەی ئەدەبیچ هەر ئا نویسانەنێ کە دەیان تەفسیرێ جیاوازێشا چەنە مەکریانەوە، ئی ڕومانێ هەمچین خسڵەتانێوەش هەنێ.

 

سڵامەت و لەش ساقێ بیدێ.

— متاودێنە سەرو ئی کاناڵێوە بابەتەکەی بواندێوە:

کاناڵەو فەرهەنگی-ئەدەبی “شارۆ”ی

https://telegram.me/sharomag

 

 hewraman
Load More In گردین

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟ بەپاو هەواڵو تیمو تاوتوکارێ”ئەنستیتو پەی…