یانە پەیلوای باسێوی کوتا سەروو ڕۆمانەو “سیاوڕێحانە”ی

باسێوی کوتا سەروو ڕۆمانەو “سیاوڕێحانە”ی

85

باسێوی کوتا سەروو ڕۆمانەو “سیاوڕێحانە”ی ـــــ حەمەڕەزا بەهمەنی.

دەس وەشی تایبەت کەروو جە کاک حەمەڕەزای پەی نویستەی ئی ڕۆمانێ و دڵم پوەن واچوو کە بەڕاسی حەزم کەرد٘ و لەزەتم بەرد٘ جە وانایش.
بەڵام پێسەو وانەریوی یام وەردەنگێوی حەز کەروو ئێشارە کەروو بە چن خاڵا دلێ ئی کتێبیەنە.

ئینە پەی گردیما ئاشکران کە نویستەی ڕۆمانێ تەمەنێوی فرە کۆتاش هەن جە هەورامانەنە و جگەم چن دانە ڕۆمانێ کۆتای کە چی چن ساڵە ویەردەنە نویسیەینێ،بەداخەوە ئاننە ویەردەما نیا.بەڵام ئی نەبیەی ویەردەیە مەبۆ بۆ بە نوونگەو ئانەیە کە ئێمە نەتاومێ ڕۆمانەی عالە بنویسمێ و پێشکەش کەرمێ بە وانەری هەورامی زوانی.
گاهەز بڕێو واچا ئێمە پەیما نیا کە چوون هەورامان تا ئیسە ڕۆمانەش نەبیێنە، ئێتر مەتاومێ پێسەو ڕۆمانەکاو ماباقی زوانەکاو دنیای تەماشاش کەرمێ یام نەقدش کەرمێ.بە پێچەوانەوە من پەیلوام ئانەن کە ئێمە بە وانای ڕۆمانەکاو ماباقی زوانەکاو دنیای هەم متاومێ ڕۆمانەی هەورامیانێ بنویسمێ و هەم پێسەو ئاد٘یشا نەقدیچش کەرمێ.چوون هەر پاسە کە گردێما مزانمێ شێوازوو نویستەی ڕۆمانێ دلێ گردوو زوانەکاو دنیایەنە تەقریبەن پێسەنە یۆی و متاومێ کەڵک گێرمێ جە عەناسۆروو داستان یام ڕۆمان نویستەی و دماو ئانەی کە ئاشنای بیمێ چەنی ساختار ،ڕازوان و ڕانویسوو زوانی هەورامی ،ڕۆمانێوە ڕێک‌وپێکە بنویسمێ پەی وانەری هەورامی زوانی.
ئیسە با بلمێ سەروو نەقدوو ڕۆمانەکێ:
ـــــ پەی نویستەی هەر ڕۆمانێوی چن فاکتێ مشیۆم وەرچەم گیریا پێسەو:دەسپەنەکەردەی،کشمکش(conflict)،تەرح یام پەیرەنگ،شەخسیەت پەردازی و…..

ئی ڕۆمانێ دەس پەنە کەردەیش فرە بە ڕێک‌وپێکی نویسیان و کەڵکش گێرتەن جە زوانی سادە و ساکاری(ایجاز) و بە خاستەرین شێوە وانەری جەزبوو وێش کەرۆ.بە شێوێو کە وانەر وەختێو کتێبەکەی گێرۆ دەس و دەس کەرۆ بە وانایش کات بە کات حەز کەرۆ بلۆ وەرەوە و نمەتاڤۆ کتێبەکەی بنیۆرە و حەز کەرۆ بزانۆ داستانەکێ ڕوەوە کۆگە ملۆ.
دەرگیریە زەینیەکێ کەسایەتی داستانەکێ،باوەڕمەنیەکێش و ئاواتەکێش فرە بە ڕێک‌وپێکی و سەروو یاگێ وێشاوە باس کریەینێ و وانەر بە ڕاحەتی متاڤۆ چەنی قارەمانوو داستانەکێما پەیوەنی گێرۆ و وێش بنیۆ یاگێ ئاد٘ی.چی بەشەنە تەنیا یاگێوەنە بە پەیلواو من خاس قارەمانوو داستانەکێ نەژناسیان بە وانەری ئاد٘یچ باس نەکەردەو یام دێر باس کەردەو ئانەیەنە کە “سامان” کەسایەتی ئەسڵی داستانەکێ،کەسایەتیێوی سیاسی و چالاکێوی کۆمەڵایەتین کە هەر پاسە واتم فرە دێر مژناسۆش پەنەما.
دلێنە،تەرح یام پەیرەنگوو ئی داستانێ خاس و بە شێوێوێ قەبووڵ پەنە کریا مجیانەرە.بە شێوێو کە ئەوەڵەو نویسەر تەرحەش متێنەرە و زانانش کە چەنی دەس پەنە کەرۆ،چەنی شەخسیەتەکاو داستانەکێ چەنی یۆی دەرگیرێ کەرۆ و لکە وزۆنە هەرمانەکێ و دماجار قارەمانوو داستانەکێ بە هامکاری ماباقی کەسایەتیەکا،زەمان،مەکان و….بتاڤۆ ئی لکێ کەرۆوە و ڕۆمانەکێ پەردازش کەرۆ و بەرۆش ڕاوە.
هەر چن بە پەلواو من و بە قەوڵوو فارسی مەوزووع و تێموو داستانەکێ فرە کلیشەیی و تێکرارین و نویسەر ڕیسکیوی فرە گەورەش کەردەن جە هۆرچنیەو ئی بابەتیە و ئەگەر خاس نەنویسەیاش و شیش نەکەردەیاوە،تاوێ ڕۆمانێوە یەکجار لاوازە بۆ.
نویسەر هەر چن وەختوو پیادە کەردەو تەرحەو ڕۆمانەکێش مشیۆم هاگاش چەنە بۆ کە واقعیەتەکێ و خەیاڵاتوو وێش پێوەرە بەرۆنە فەزاو داستانەکێ.ئەننا تەرحەو ئی داستانێ کە کەسێو ئاشق بۆ و چی ڕانە مەیاڤۆ بە دڵدارەکێش و دماجار شۆنەو چن ساڵارە کۆرەکەش هەر پاسە ئاشقوو کناچێوێ بۆ کە تاتەش قاتڵوو تاتەو ئاد٘ێ بیەن و واوەی شۆنەو چن ساڵارە کناچێ ئی کۆڕیە جە وەڵاتیوی ئۆرووپایەنە ئاشقەو کۆڕیوی بۆ کە کۆڕوو هەر ئا ژەنێنە کە تاتەش تاتەو ئاد٘ێش کۆشتەن،کەمێو نا فرەیچ دوور جە واقێعیەتیا پەی وانەری.بەڵام هەر پاسە کە عەرزم کەرد،کاک حەمەڕەزا سەرەڕاو قەبووڵ کەردەی ئی ڕیسکە گەورەیە و باس کەردەو دلێنێوی فرە تێکراری و کلیشەیی،تاوانش وانەری تا ئاخروو ڕۆمانەکێش جەزب کەرۆ و پەیوەنی وێش چەنیش حێفز کەرۆ.بەڵام ئاخروو داستانەکێ تاوێ بە شێوێوتەر بلۆ وەرەوە و کە وانەر ئاننە دڵش نەمڕیۆ جە درێژایی ڕۆمانەکێنە.نە کۆڕ نە تاتەش نەیاوای بە دڵدارەکێشا و ئاخرەکەیچش ئەوە ئانەی مشۆ کە نەسڵوو یەرۆمیچ نەیاوا بە یەکترینی.نویسەر ئاخروو داستانەکێ مازۆوە پەی وانەری کە وێش بڕیار بد٘ۆ کە دوە دڵدارە جوان عەمرەکە ئاخرش میاوا بە یەکتری یام نا کە ئینەیچ وێش تکنیکێڤوو نویستەیا و باوا.

ـــ یۆ جە خاڵە پتەوەکاو ئی داستانێ باس کەردەو حاڵ و وەزعەو ئێنسانێوی ئاشقیا!کە چەنی کەسێو یام وەراوەرەکەش دڵشا مشۆ یەکترینی و حاڵ و وەزعشا باس کەرۆ و بە شێوێو کە وەختێو ماچۆ دڵوو سامانی دای دێ وەنە یەکجار وانەر هەست کەرۆ دڵوو وێش خەریکا مد٘ای مد٘ۆ وەنە.

جە بەشوو فەزا سازیەنە(setting) ؛
نویسەر چا یاگانە کە باسوو کەش و هەوا و ژیوگاو هەورامانی کەرۆ،تەمام وانەری بەرۆوە پەی دلێ هەوارەکاو هەورامانی و هەست کەرۆ بوەو چنوور و سوورە هەراڵەی و خاڵخاڵوو سەرکەشەکاو هەورامانی وینۆ.بەڵام بە پێچەوانەوە جە هۆرچنیەو نامێ کەسایەتیەکانە بە پەیلواو من خاس هەرمانەش نەکەردێنە و بەداخەوە نامەکێ هیچکام هەورامیانێ نیەنێ و ئینە وێش تەئسیرش هەن سەروو پەیوەنی وانەری چەنی دلێنە و فەزاو ڕۆمانەکێ.هەر پاسە خاڵێوەتەرە لاوازەچی بەشەنە ئانێنە کە نامێ دەگا یام شارەکا دیارە نیەنە.نویسەر بە ڕاحەتی تاوێ ئەگەریچ دڵش نەبێ پوە کە نامێ ڕاسیەو دەگاکا واچۆ،نامێوەتەرەشا پەی بنیۆ.نەبیەی نامێ شار و دەگایەکا کەمێو سەر شێونۆ ئەو وانەری هەر پاسە کە ئێمە تا ئاخروو داستانەکێ نەزاناما کە قارەمانوو داستانەکێ کار و هەرمانش چێشا و ئینا کام ئێدارەنە!!!

جە بەشوو دیالۆگیەنە(dialogue)
تا ڕادێو خاس هەرمانە کریەینە بەڵام بڕێو یاگەکانە نویسەر چن دانێ هەڵێش کەردێنێ.نویسەر جە وەڵێنەو ڕۆمانەکێنە نویستەنش کە لەهجەو هەر کەسی بەنا بە فاڕیای دەگا یام شارەکا فاڕیۆ!جە حاڵێوەنە جگەم لەهجەو “نازەنینێ” کە ئاد٘یچ فرەو یاگەکانە هەر پێسەو ئەویشان هیچ جیاوازیش چەنی ئەو کەسایەتیەکا نیا.پەی نموونەی “نازەنینە” و “مەنسوور” هام شاریێنێ بەڵام وەختوو دیالۆگەکاشانە یەکجار چەنی یەکترینی فەرق کەرا.

   جە بەشوو زاویە دیدیەنە(point of view) :
زاویەو دید و ڕوایەتوو ئی ڕۆمانێ یەرۆم کەسا(دانای کل) .یۆ جە تایبەتمەنیەکاو ڕۆمانێوێ عالێ ئانەن بتاڤۆ زاویە دید جە درێژەو ڕۆمانەکێنە بە شێوێوی ڕێک‌وپێک فاریۆ بە نۆعێو کە وانەری ئەزیەت نەبۆ.ئەڵبەت ئینە نەزەرێ تاکیۆ منەنە و نمەتاڤۆ عەیب بۆ پەی ڕۆمانێوێ بەڵام متاومێ ئەگەر نویسەر ئا تەواناییشە بۆ،پێسەو تایبەتمەنیێوی خاسی نامێش بەرمێ.ڕاوی ئی داستانێ جە درێژایی ڕۆمانەکێنە بە یەک فۆرما و مەفاڕیۆ.جگەم ئانەی ڕوایەتوو داستانەکێ جە زوانی یەرۆم کەسی تاکیەوە مژنەومێ،پێسەو دانای کۆلی هەرمانە کەرۆ و ملۆنە دلێ زەینەو گردوو کەسایەتیەکا و تەنانەت بڕێو یاگێچەنە تەوزیحی ئێزافە مد٘ۆ و نەتیجە گیریچ کەرۆ.پێسەو ئا وەختیە کە تاریفێ ئشق و ئاشقی مد٘ۆ.
بەڵام هەزار حەیف و ئەفسووس کە چێگەنە مشیۆم ئێشارە کەروو بە چن خاڵا کە ئەسڵەن حەزشا پەنە مەکەروو و بەداخەوە ئی چن خاڵە یەکجار ڕۆمانەکێ کاک حەمەڕەزای وەشەویسیش لاوازە کەردێنە و کەردەنش کارێو کە یۆ پێسەو من ئەگەر کەسێو داواو ڕۆمانێوێ ڕێک‌وپێکی هەورامیانێش چەنە کەرۆ،نەتاڤۆ ئی ڕۆمانێشە پەنە بژناسۆ.

هەڵێ ڕازوانیێ و ڕانویسیێ!!!!
سەرەم چانەی سڕ مەنەن کە ئی کتێبە لاوێشەوە ویراستارش بیەن!!!ئاخۆر کتێبێو چن دانێ هەڵێش مشیۆم چەنە با؟هەر بەشێو یام فەسڵێو چن دانێ؟هەر لاپەڕێو چن دانێ؟بە هەزار داخێوە هەر خەتێوە و جۆملێوە چن دانێ؟؟؟؟

یۆ جە گەورەتەرین تایبەتمەنیەکاو زوانی هەورامی کە بێ ئانەی دەس کەرمێ بە ئەوە وانایش ساختارەکەشا یام ڕەوتوو نویستەکەیش.پێسەو واتەو “د٘”.وانەر بە ئەوەڵین چەم وستەی بە مەتنیوی کە “د٘” چەنە بۆ مزانۆ کە هەورامیا.بەڵام بەداخەوە ئی ڕۆمانە عالێ بێ بش کریەینە چینەیە.وەختێو چەمت گنۆ پا وشا کە جیاتی “د٘” ،”ذ”شا نویستێنە ڕێک ئەجۆت مەتنیوی عەرەبی موانیەوە.
دماجار هەڵێ تایپیێ و ئێملایێ کە بە جۆرئەت متاڤوو واچوو خەت بە خەتوو ڕۆمانەکێ هەڵەش ئینا چەنە!خەت بە خەتش!!!!
ویراستاروو ئی ڕۆمانێ هەورامی بیەن یام نا؟چن شارەزاییش بیەن سەروو زوانی هەورامیەنە!ئیسە ساختار و ڕازوان یاگێ وێش،ڕانویس هەڵەش چەنە بۆ،وانەر دڵسەرد بۆوە جەوانایش.
ئاخۆر یۆ پەرسۆ جە ویراستاروو ئی ئەسریە کە ئینە یانێو چێش؟”چنذ” !!!! وێش متاڤۆ بوانۆشەوە؟
ـــ نویسەر جە وەڵێنەو کتێبەکەیەنە نویستەنش کە ئی ڕۆمانێ جگەم ئانەی خزمەتێوا بە زوان و فەرهەنگوو هەورامانی،هەوڵش دان کە زوانوو هەورامانی پارێزیۆ و یۆجە سەرەکیتەرین ئاواتەکاو نویسەریا؛کە کەس شکەش نیەنە چەنش بەڵام بەداخەوە ئی ڕۆمانە ئاشقانێ،تێکەڵاو کەردەی مەسایێلی سیاسی و کۆمەڵایەتی کاتوو وێش و بە ئەژناسنای سرووشتوو هەورامانی و تێکەڵ کەردەیش چەنی تەنگ و چەڵەمەکاو کۆمەڵگاو ئا سەردەمیە و بە تایبەت تەنگ و چەڵەمەکاو ژەناو هەورامانی جە نۆعوو وێشەنە بێ وێنێنە و واوەی هەزار جار دەس وەشی کەروو جە کاک حەمەڕەزای ئازیزی کە هەرچن دوورەوەڵاتەنە مژیڤۆ و دوورا جە هەورامانی،بەڵام هەزار ئاخ و داخ پەی هەڵە ئێملایەکاش کە شکۆ کتێبەکەیش ماڕان و ئاواتم ئانەن جە چاپە دماینەکاشەنە ئی خاڵێ وەرچەم گیریۆ و هەڵەکێش ساقێ کریاوە و لای سەری کتێبخانەو هەورامانیەوە پێسەو کتێبێوی فاخری گردێما شانازیش پەنە کەرمێ.

هەورامان ڕۆستەمی.۲۲ مانگەو پاژەرەژی 1397ک.ڕــــ مەریوان

 hewraman
  • چەمە زەخم

    چەمە زەخم چەمەزەخم عادەتیٛوە قەدیمین دلیٛ میلەتو هەورامانی و کوردەوارینە  بیەن و هەن، دیار…
  • کوڕ و تاتە

    کوڕ و تاتە تاتە زەڕم گەرەکا تاتە جلیٛم گەرکیٛنیٛ تاتە کتیٛبم گەرەکا تاتە ماتوڕەم گەرەکەنە …
  • دیاری (جەژنەو ھەناری)

    دیاری (جەژنەو ھەناری) ئاکۊ_مارانی ٢٥و نۆڤەمبەرو ٢٠١٨ ڕەنگا پەی ئی سەردەمەیە (جەژنەو ڕۊگنار…
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟ بەپاو هەواڵو تیمو تاوتوکارێ”ئەنستیتو پەی…