یانە زوان زوان، سه‌رقافڵه‌و کاروانوو فه‌رهه‌نگی

زوان، سه‌رقافڵه‌و کاروانوو فه‌رهه‌نگی

40

زوان، سه‌رقافڵه‌و کاروانوو فه‌رهه‌نگی

21 و فێبرییه‌و گرد ساڵی، جه‌ لایه‌نوو سازمانوو یۆنێسکۆیوه‌ به‌ ڕۆ جه‌هانی زوانی ئه‌ڏاییوه‌ ئه‌ژناسیان. ته‌رخان که‌رده‌ی ڕۆیێوه‌ به‌ بۆنه‌و زوانی ئه‌ڏاییوه‌، وێش په‌ی وێش ئه‌هه‌میه‌توو ئی بابه‌ته‌یمانه‌ په‌نه‌ نیشانه‌ مه‌ڏو. دیاره‌ن ئامانج چی ڕۆیه‌، به‌رزوه‌ که‌رده‌ی پلێ زانیاری و ئاگایی نه‌ته‌وه‌کاو دنیاین وه‌راوه‌ر به‌ زوانه‌که‌یشاوه؛ چونکوو بنه‌ڕه‌تیته‌رین فاکتۆروو پارێزناو فه‌رهه‌نگوو هه‌ر نه‌ته‌وێوه‌، زوانه‌که‌شه‌ن. ڕه‌نگه‌ن، خاڵانێوه‌ فرێ جه‌ شکڵ گێرته‌و کاروانوو فه‌رهه‌نگ و هۆویه‌تیمانه‌ به‌شدارێ با، به‌ڵام بێ شه‌ک سه‌رقافڵه‌و ئی کاروانیه‌، زوانه‌ن و حیچیه‌ ته‌ر. ئه‌گه‌ر میلله‌تێو زوانوو وێش جه‌ ده‌س بڏۆ، شوونیشه‌ره‌ قافڵه‌و فه‌رهه‌نگیش مه‌پژگیۆنێ و ئا میراته‌ که‌ جه‌ ویه‌رده‌یوه‌ یاوان په‌نه‌ش، تێک مه‌دریۆنێ و دلێنه‌ مه‌شۆ، وه‌ یا میلله‌ته‌کاته‌ری ده‌س مه‌نیا سه‌رش و داگیرش مه‌که‌را په‌ی وێشا. جه‌ دنیاو ئارۆی شایه‌د بتاومێ به‌ بێ چۆخ و ڕانک و فه‌ره‌نجی و کڵاشێ و هۆرپڕای بژیومێ به‌ڵام به‌ بێ زوانه‌که‌یما، بیه‌یما مه‌حاڵه‌ن. به‌ جۆریه‌ که‌ ئه‌گه‌‌ر زوان نه‌بۆ، ئاڏیشاچ نیه‌نێ. ئێمه‌ی هه‌ورامی به‌ زوانه‌که‌یماوه‌ شانازی مه‌که‌رمێ چونکوو ویه‌رده‌و زوانه‌که‌یما، په‌ڕه‌ن چا چێوانه‌ که‌ په‌ره‌شا دان به‌ ئینسانیه‌تی و خزمه‌تشا که‌رده‌ن به‌ ئه‌خلاقیاتی وه‌ ئێمه‌یچ پێسه‌و ڕاویاراو ئی ڕاگه‌یه‌ وه‌ ساحێباو ئی میراته‌یه،‌ ئه‌رکوو سه‌روو شانه‌یمانه‌ن که‌ ویر و باوه‌ڕ و ئاوه‌زی به‌رزی ئینسانی که‌رمێ به‌ تۆشه‌به‌ره‌و ڕایما و ئا چێوانه‌ که‌ مێمڵوو فه‌رهه‌نگی و دژوو ئه‌رزشه‌ ئینسانیه‌کانێ، کز و لاواز که‌رمێ و دلێشانه‌ به‌رمێ. بێ شه‌ک هه‌ورامی زوانێو که‌ نه‌زا‌ن و بێ ئه‌خلاقه‌ن، هه‌ورامی زوانێو که‌ هێمای ژه‌نی پێسه‌ نیمه‌و‌ ئینسانێوه‌ ته‌ماشا مه‌که‌رۆ وه‌ ته‌نانه‌ت جه‌ نیمه‌یچ که‌مته‌ر، هه‌ورامی زوانێو که‌ باوه‌ڕش ئانه‌نه‌، ژه‌نی مه‌شۆ خه‌ته‌نه‌ کریۆ، هه‌ورامی زوانێو که‌ بایه‌خی به‌ ژیوگه‌ی و سرووشتی نمه‌ڏۆ، هه‌ورامی زوانێو که‌ به‌ بێ حیچ مدرامانیه‌ قه‌بووڵ مه‌که‌رۆ که‌ دیکتاتۆره‌کا زوانه‌که‌ش پاشێل که‌را و په‌نه‌ش واچا زوانوو تۆ ده‌رده‌و ئینسانیه‌تیوه‌ نموه‌رۆ؛ په‌ی هیچکاموو ئێمه‌ مایه‌و فه‌خر و شانازی نیه‌ن. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر یه‌رێ گرێش دای با ئه‌و شاڵه‌که‌یش و چۆخه‌ و ڕانک و کڵاش و فه‌ره‌نجیج وه‌رشه‌نه‌ بۆ.

ڕه‌نگه‌ن دیاری که‌رده‌ی ڕۆیێو په‌ی زوانی ئه‌ڏایی جه‌ لایه‌نوو سازمانوو یۆنێسکۆیوه‌، به‌بۆنه‌و ئانه‌یوه‌ بیه‌ بۆ تا ملله‌ته‌کاو دنیای جارێوه‌ ته‌ر بیاوه‌ وێشاره‌ و ئا خاڵانه‌ که‌ یاریده‌رێنێ په‌ی سه‌ربه‌رزی و سه‌رفه‌رازی نه‌ته‌وه‌که‌یشا و په‌ی پێوه ‌ژیوای و ئاشتی چه‌نی ئینسانه‌کا، وزا وه‌روو چه‌می تا گه‌شه‌شا په‌نه‌ بدریۆ وه‌ بتاوا جه‌ ئایه‌نده‌نه‌ فارغ‌ جه‌ جیاوازییه‌ زوانیه‌کا‌ وه‌ ته‌نیا به‌بۆنه‌و ئینسان بیه‌یشاوه،‌ په‌ی یۆترینی ئه‌رزش و ئێحترام قایێلێ با، نه‌ک با به‌ هیتلێروو زوانه‌که‌یشا و دژمه‌نوو مه‌خلۆقی و وێ به‌ زل زان و خه‌ڵک به‌ که‌م زان. ئێمه‌ به‌ عونوانوو هه‌ورامی زوانی که‌ به‌شیه‌نمێ جه‌ نه‌ته‌وه‌و کوردی‌، وێما نه‌ جه‌ که‌سی سه‌رته‌ر مه‌زانمێ نه‌ جه‌ که‌سیچ وارته‌ر، به‌ڵکوو باوه‌ڕما ئانه‌نه‌ که‌ خزمه‌ت که‌رده‌ی به‌ زوانه‌که‌یما، خزمه‌ت که‌رده‌ی به‌ ئینسانیه‌تی و ده‌وڵه‌مه‌ن که‌رده‌ی هه‌ر چی فره‌ته‌روو فه‌رهه‌نگ و کولتووری کوردی و ڕه‌نگینته‌ر که‌رده‌و فه‌رهه‌نگه‌کاو دنیاین. هه‌ورامی زوان جه‌ توولوو تاریخینه‌ هه‌میشه‌ وێش به‌ کورد زانان و به‌ کوردیچ مه‌زانۆ چونکوو باوه‌ڕش ئانه بیه‌ن که‌ زوان و فه‌رهه‌نگی هه‌ورامی جه‌ مه‌سیروو کوردایه‌تیوه‌ مه‌پارێزیۆ. به‌ڵام داخه‌که‌م بڕیه‌ ئینسانێ ناوچه‌ گه‌رای و حیچ نه‌زانێ به‌ ویانێ جۆراوجۆرێ و بێ بایه‌خێ، پاسه‌ وێشا مه‌رمانا که‌ ئه‌جۆ حه‌ر ئاڏیشا کوردێنێ و ئیتر که‌س کورد نیه‌ن. کوردایه‌تی ئه‌ر به‌ زوانه‌ن ئانه‌ ئێمه‌ به‌ پارێزیاته‌رین و پاکته‌رین شێوه‌ی مومکن، خه‌ریکێنمێ کوردی قسێ مه‌که‌رمێ، ئه‌ر به‌ لیباس و جلووبه‌رگه‌ن، ئه‌یزه‌ن هه‌ر پاسه‌ وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ویر و گوفتار و کرداری درۆسه‌ن ئانه‌ مه‌شیۆ جه‌ عه‌مه‌ڵه‌نه‌ سه‌لمیۆ و ئیسبات کریۆ، چونکوو دژایه‌تی که‌رده‌ی چه‌نی خه‌ڵکێو که‌ به‌ ته‌ماینێ زوانه‌که‌شا پارێزنا و جه‌ زیندانوو وێ به‌ که‌م زانای، وێشا ڕه‌زگار که‌را، جه‌ حیچ جاڕنامێوه‌ حوقۆق به‌شه‌رینه‌ نامان که‌ دانی به‌ ئینسانی بیه‌یشه‌ره‌ نریای بۆ. جه‌ حیچ یاگێو دنیاینه‌ یه‌ک زوانی، یۆگرته‌ی و ئێتحادش په‌ی هیچ میلله‌تێو به‌ سۆقات نارده‌ن، به‌ڵکوو ئێحترام به‌ حوقووقی ئینسانی و قه‌بووڵ که‌رده‌ی جیاوازیه‌کاو یۆترینین که‌ پێوه‌ ژیوای و ئاشتی و هێمنایه‌تیش ئارده‌ن شوونی وێشه‌ره‌. ئه‌ر یۆگێرته‌ی، به‌ یه‌ک زوانی و تاکه‌ زوانی به‌ ده‌س ئامایه‌، نه‌ وه‌ڵاتوو کوریای بێ به‌ دوێ به‌شێ نه‌ ئا گرده‌ وه‌ڵاته‌ عه‌ره‌بیانه‌ وه‌ش کریێنێ و نه‌ ئیسرائیل تاوێ بڏه‌و تۆقه‌و سه‌ره‌و فلستینیره‌.

ئێمه‌ پێسه‌ کوردێوه‌‌ هه‌ورامی زوانی، چه‌مه‌ڕاینمێ که‌ لانیکه‌م براکاو وێما وه‌ به‌ تایبه‌ت برا سۆرانیه‌کێ، چی ڕاینه،‌ یانی خزمه‌ت به‌ زوان و فه‌رهه‌نگی هه‌ورامی، هامڕاییما که‌را و یارده‌یما دا. ئێمه‌ جه‌ برا سۆرانیه‌کاما مه‌وله‌ویما گه‌ره‌که‌ن، ئێمه‌ جه‌ برا سۆرانیه‌کاما خانای قوبادیما گه‌ره‌که‌ن، ئه‌حمه‌ڏ به‌گی کۆماسیما گه‌ره‌که‌ن، مه‌ستووره‌ی ئه‌رده‌ڵانه‌ما گه‌ره‌که‌نه‌، تاهێر به‌گی جافما گه‌ره‌که‌ن نه‌ک دژایه‌تی و قار و قین و که‌تمان و قسه‌زۆران ده‌ی؛ چونکوو ده‌ردێوه‌ که‌ برا مه‌ڏۆش به‌ برای، سه‌ڏ که‌ڕه‌تێ زامیش سه‌ختته‌ره‌نه‌ جه‌ ده‌ردێوه‌ که‌ بێگانه‌ مه‌ڏۆش په‌نه‌ت. مامۆسا شێخ موحه‌مه‌دی خاڵ مه‌فه‌رماوۆ: ئا میلله‌تانه‌ که‌ چیر ده‌سێنێ به‌ڵام زوانه‌که‌و وێشا پارێزنان، پێسه‌نێ ئا که‌سیه‌ که‌ ئینا زیندانه‌نه‌، به‌ڵام کرێلوو زیندانه‌که‌ی ئینا لاو وێشوه‌، وه‌ حه‌ر وه‌ختیه‌ په‌رده‌چ و فرسه‌تش په‌ی هۆرگنۆ، به‌ره‌و زیندانه‌که‌یش مه‌که‌رۆوه‌ و وێش ڕه‌زگار مه‌که‌رۆ. به‌ڵام نه‌ته‌وێو که‌ زوانوو وێش دۆڕنان و جه‌ ده‌س دان، پێسه‌نه‌ زیندانیێوه‌ که‌ کرێڵوو زیندانه‌که‌یش ئینا لاو نگابانه‌که‌یشوه‌ و په‌ی هه‌تا هه‌تاین مه‌شیۆ جه‌ دیلی و ئێساره‌ته‌نه‌ مانۆوه‌، تا وه‌ ڕۆیێو که‌ مه‌مرۆ. هیواداره‌نا ڕۆیێو به‌ینه‌ وه‌ر که‌ کۆمه‌ڵگاو کوردیی، بیاوۆ پا قه‌ناعه‌ته‌یه‌ که‌ جه‌ وه‌راوه‌روو‌ گردوو زوان و زاراوه‌ کوردیه‌کا ئێحساسوو مه‌سئوولیه‌تی که‌رۆنێ وه‌ خزمه‌ت به‌ حه‌ر کام چا زوان و زاراوانا، خزمه‌ت به‌ وێش و خزمه‌ت به‌ خانه‌واده‌و وێش بزانۆ، چونکوو ئه‌وه‌مه‌نای هه‌ر کام چا زوانانه‌ پێسه‌نه‌ شاکرێڵیه‌ په‌ی سه‌رکه‌وته‌ی و ئه‌وه‌ژیوای دووباره‌یما.

هیوا عه‌لی ڕه‌مایی – 1395/12/5 – سنه‌

نویسەر وەرپەرسا جە دلیٛگەرو نویستەکەیش

 hewraman
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

یوەمین “ئەنیمێشن”و جهانی

یوەمین “ئەنیمێشن”و جهانی جە سەرزەمینو باستانی”شاری سۆتە” جە ٦٥ کیل…