یانە پەیلوای نەوروٙزو زوانی

نەوروٙزو زوانی

114

نەوروٙزو زوانی

نه‌وروٙز‌ هه‌ر پاسه‌ که‌ گردیما مه‌زانمیٛ، فه‌سڵوو تازه‌وه‌ بیه‌و ته‌بیٛعه‌تی و کوٙچ که‌رده‌و سه‌رد و سڕی و زاڵ بیه‌و ڕوٙشنایین، ملوو تاریکی و زوڵمه‌تی و نه‌زانیره‌. نه‌وروٙز فرسه‌ت و په‌رده‌چیه‌ن تا جه‌ پاڵوو ئه‌وه‌ته‌کناو خاک و خوڵوو یانه‌ و مه‌نزڵیما‌، ته‌پ و توٙزوو فکر و ئاوه‌زیچما ته‌کنمیٛ. چی‌ ئیٛمه‌ جه‌ ئه‌وه‌ژیوای سرووشتی و زیننه‌وه‌ بیه‌و زه‌مینی و تازه‌وه‌ بیه‌و وه‌ڵاتی، ده‌رسوو ئه‌وه‌ژیونای فه‌رهه‌نگیما و زیننه‌وه‌ که‌رده‌و زوانیما و تازه‌وه‌ که‌رده‌و فکریما نه‌گیٛرمیٛ؟!

هه‌ر پا جوٙره‌ که‌ وه‌هار به‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگی گوڵ و گیاوه‌کاوه‌ جوانته‌ره‌ن، دنیایچ به‌ جوٙراوجوٙری فه‌رهه‌نگ و زوانه‌کاشوه‌‌ وه‌شته‌ره‌نه‌، به‌ڵام داخه‌که‌م‌ کوٙمه‌ڵیه‌‌ ویریٛ غه‌ڵه‌تیٛ وه‌ حه‌ر پاسه‌ بڕیٛو ویانیٛ جوٙراوجوٙریٛ پیٛسه‌و، “جه‌ یوٙ ترازیایی نه‌ته‌وه‌یی و خه‌ته‌ر که‌وته‌ی ته‌مامیه‌تی ئه‌رزی” بیه‌ن به‌ سه‌به‌بوو ئانه‌یه‌، تا سیاسه‌توو تاکه‌ زوانی جه‌ لایه‌نوو بڕیٛو جه‌ وه‌ڵاتاو دنیای، سه‌پیوٙ ملوو مه‌ردموو وه‌ڵاته‌که‌یشاره‌ وه‌ ئینه‌ جه‌ ڕاسینه‌ پیٛچه‌وانه‌ درووشموو پیٛوه‌ ژیواو وه‌هاری و میٛمڵوو ئا ده‌رسینه‌ که نه‌وروٙز مه‌ڏوٙنیٛش په‌نه‌ما. په‌ی نموونه‌ی جه‌ وه‌ڵاتوو ویٛمانه‌ ئی حه‌قه‌ ئینسانییه‌، یه‌عنی فیٛر بیه‌ی زوانی ئه‌ڏایی وه‌ حه‌ر پاسه‌ فیٛر که‌رده‌ی به‌ زوانی ئه‌ڏایی، جه‌ سیستموو ده‌وڵه‌تیی وه‌ڵاتینه‌‌، سه‌ره‌ ڕاو ئانه‌یه‌ که‌ جه‌ قانوونوو ئه‌ساسی وه‌ڵاتیچه‌نه‌ ئاماژه‌ش په‌نه‌ کریان، جه‌ ویٛما و جه‌ زاڕوٙڵه‌کاما گیریانوه. شارمه‌ندوو وه‌ڵاتیه‌، زه‌مانیه‌ هه‌ستوو نه‌ته‌وه‌ییش به‌ هیٛزته‌روه‌ مه‌بوٙ وه‌ فره‌ته‌ر ئیٛحساسوو وه‌رپه‌رسایه‌تی و مه‌سئوولیه‌تی مه‌که‌روٙ جه‌ ئاستوو وه‌ڵاته‌که‌یشه‌نه،‌ که‌ ئا وه‌ڵاته‌ گردوو مافه‌ ئینسانیه‌کاو ئا شارمه‌ندیشه‌ پاریٛزنای با. یوٙ جه‌ سه‌ره‌کیته‌رین مافه‌کاو حه‌ر ئینسانیه‌چ فیٛربیه‌ی زوانی ئه‌ڏایی و فیٛرکه‌رده‌ی به‌ زوانی ئه‌ڏایین‌ جه‌ پاڵوو زوانی فه‌رمی وه‌ڵاتینه‌.

جه‌ فریٛوه‌ جه‌ وه‌ڵاتاو دنیای، که‌ حه‌تتا خه‌ڵکه‌که‌ش جه‌ نه‌زه‌ره‌و ڕه‌گه‌زیی و نژادیی و نه‌ته‌وه‌یی، ویٛشا به‌ جیاواز مه‌زانا، سیاسه‌توو چننه‌ زوانی، جه‌ سیستموو ئیٛداری و سیاسی و په‌روه‌رده‌یشانه‌ حاکمه‌ن، وه‌ ئینه‌ نه‌ ته‌نیا نه‌بیه‌ن به‌ هوٙ جیاوه‌بیه‌و خه‌ڵکوو ئا وه‌ڵاتانه‌ جه‌ یوٙترینی، به‌ڵکوو هه‌ستیٛوی قووڵی نه‌ته‌وه‌یی لیٛ دڵ و ده‌روونوو ئا خه‌ڵکانه‌نه‌ ڕیٛخه‌‌ش به‌سته‌ن، که‌ حیچ توٙپیٛوه‌ زه‌مانه‌ی تواناو ئانه‌یشه‌ نیه‌نه،‌‌ ئی یوٙگیٛرته‌یشانه‌‌ ماڕوٙنیٛ. په‌ی نموونه‌ی جه‌ وه‌ڵاتوو ئافریقاو پانیشتینه‌ که‌ یوٙ جه‌ وه‌ڵاته‌ پیٛشکه‌وته‌کا ئافریقاین، یانزه‌ دانیٛ زوانیٛ ڕه‌سمییٛما هه‌نیٛ، وه‌ڵاتوو سووئیسی وه‌ڵاتیٛوی‌ چوار زوانه‌ن، کانادا وه‌ڵاتی جفته‌ زوانه‌ن، جه‌ ڕووسیه‌نه‌ نزکه‌و 30 زوانیٛ فه‌رمییٛما هه‌نیٛ، جه‌ وه‌ڵاتوو هیٛندینه‌ 22 زوانیٛ به‌ شیٛوه‌ی فه‌رمی دانیشا پوٙره‌ نریاینه‌ که‌ حه‌ر کام چی زوانانه‌ ته‌له‌فزیوٙن و گوٙڤار و ڕوٙژنامه‌ و کتیٛبیٛ تایبه‌ت به‌ ویٛشا هه‌نیٛ، جه‌ پاکستانه‌نه‌ نزیک به‌ 8 زوانیٛ ڕه‌سمییٛما هه‌نیٛ، جه‌ وه‌ڵاتوو نوٙرویٛژی که‌ جه‌معیه‌توو خه‌ڵکه‌که‌یش نمه‌یاووٙ به‌ 5 ملیوٙن که‌سا، 2 زوانیٛ و حه‌ر پاسه‌ دویٛ شیٛوه‌ زوانیٛ کریه‌ینیٛ به‌ زوانی ڕه‌سمی وه‌ڵاتی. چی وه‌ڵاتانه‌ حیچ که‌س نه‌ زوانه‌که‌و ویٛش به‌ سوٙک مه‌زانوٙ وه‌ نه‌ سوٙکایه‌تی به‌ زوانوو که‌سیٛو ته‌ر مه‌که‌روٙ.

وه‌ختاریٛو که‌ ئی سیستمه‌ په‌ی ئی وه‌ڵاتانه‌ مه‌ترسییه‌ش نیه‌ن و ته‌نانه‌ت بیه‌ن به‌ سه‌به‌بوو یوٙگیٛرته‌ی نه‌ته‌وه‌ییشا، ئه‌ی چی ئیٛمه‌ جه‌ وه‌ڵاته‌که‌و ویٛمانه‌ ئی هه‌رمانیٛ نه‌به‌رمیٛ ڕاوه‌، جه‌ حاڵیٛوه‌نه‌ که‌ گردیما جه‌ نه‌زه‌ره‌و ڕه‌گه‌زیوه‌ و بنه‌ڕه‌ته‌یوه،‌ ویٛما جه‌ یه‌ک ڕیشه‌ی مه‌زانمیٛ؟

سیاسه‌توو تاکه‌ زوانی، سیاسه‌تیٛوی ناعادڵانه‌ن وه‌ به‌ حیچ شیٛوییه‌ یوٙگیٛرته‌یی و هیٛمنایه‌تی نه‌ته‌وه‌یی نماروٙ شوونیٛ ویٛشه‌ره‌ وه‌ به‌ پیٛچه‌وانه‌وه‌، سه‌مه‌ره‌و ئی هه‌رمانیٛ، دووروه‌ که‌وته‌ی و دماکه‌وته‌یی و بیٛ سه‌وادی و فه‌قر و نه‌زانین په‌ی ئا وه‌ڵاتیه‌، چونکوو زوانی ئه‌ڏایی نه‌خشیٛوه‌ بنه‌ڕه‌تیش هه‌ن جه‌ شکڵ گیٛرته‌و شه‌خسییه‌توو حه‌ر ئینسانیه‌نه‌.

بیٛ ئه‌رزش ته‌ماشا که‌رده‌و زوانی ئیسه‌ حه‌ر زوانیه‌ که‌ بوٙ، کاریٛوه‌ غه‌یره‌ ئه‌خلاقی و غه‌یره‌ ئیٛنسانی وه‌ حه‌تتا غه‌یره‌ شه‌رعین وه‌ ئا که‌سانه‌ که‌ به‌ حه‌ر شیٛوییه‌ سوکایه‌تی به‌ زوانوو مه‌خلوٙقی مه‌که‌را و به‌ ته‌ماینیٛ به‌ ویانیٛ جوٙراوجوٙریٛ زوانوو خه‌ڵکی تاوناوه‌ دلیٛ زوانه‌کا ته‌ری، جه‌ دنیاو موته‌مه‌دنوو ئاروٙینه‌ جایه‌گاو پایه‌گایه‌شا نیه‌نه‌ وه‌ جه‌ واقیٛعه‌نه‌ کاره‌که‌شا کاریٛوه‌ دژه‌ ئینسانی و دژه‌ فه‌رهه‌نگین که‌ په‌ره‌ مه‌ڏوٙ به‌ شه‌ڕ و ئاژاویٛ جه‌ دنیاینه‌. ئینسان وه‌ختیه‌ جه‌ ئه‌ڏای مه‌بوٙ ئازاد به‌ دنیا مه‌ی وه‌ حیچ که‌س حه‌قش نیه‌ن که‌ ئی ئازادیشه‌ چه‌نه‌ گیٛروٙوه‌. یوٙ جه‌ سه‌ره‌کی ته‌رین مافه‌کاو حه‌ر ئینسانیه‌ ئانه‌نه‌ که‌ به‌ زوانوو ئه‌ڏاییش قسیٛ که‌روٙ، به‌ زوانی ئه‌ڏاییش په‌روه‌رده‌ بوٙ وه‌ به‌ زوانی ئه‌ڏاییش بار به‌ی. که‌سانیه‌ که زوانه‌که‌شا وه‌ش مسیوٙ به‌ڵام ئومیٛڏیٛوشا په‌ی پاریٛزنایش نیه‌ن وه‌ حازریٛ نیه‌نیٛ هه‌نگامیٛوه‌ش په‌ی هوٙر گیٛرا، جه‌ ڕاسینه‌ ئا که‌سانه‌نیٛ که‌ باوه‌ڕشا به‌ ویٛشا نه‌مه‌نه‌ن وه‌ عیٛزه‌ت و که‌رامه‌تی ئینسانی ویٛشا به‌رده‌ن چیروو سوٙعاله‌ی. حیچ که‌س حه‌قش نیه‌ن به‌ که‌سیٛوته‌ر واچوٙ، زوانوو توٙ ده‌رده‌و ئینسان بیه‌یوه‌ نموه‌روٙ. گردیما به‌ یه‌ک ئه‌نڏازه‌ حه‌قوو ژیوایما هه‌ن.  به‌ هیواو ئا ڕوٙیه‌ که‌ نه‌وروٙزی هه‌ره‌قه‌تینی، که‌رمیٛ به‌ میٛمانوو ئاوه‌زوو گردیما.

 

هیوا عەلی رەمایی

 hewraman
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…