یانە زوان چەمەو  شیەی

چەمەو  شیەی

217

چەمەو  شیەی :

چەمیٛوی  ویەردەو / نەویەرەن  ، بەئەرەچنیەی ” لابەردەی  ” ی  ” چەمەی  مەنوٙوە ( شیە )  ، شیە  یاوەرنامیٛ بکەرینە ، (  شییە  * شییٛ  )  پەی نیٛرومای  ، هەرپاسە  چەمەو  “شای ”  ش +ای = شای  بەتەشکو چەمەی  نەویەردەی بەرگنوٙ .

بە لابەردەی  ” ەی ”  قەدو کردەیما دەسگنوٙ   ( شیەی _ ەی = شی  ) = کردەی ویەردە  ( شی )

بە لا بەردەی ” یەی ” ڕیٛخە و کردەیما دەس مگنوٙ  ( شیەی _ یەی = ش )   ش+ای = شای

ڕیٛخە بوٙ بە بنەڕەت پەی وەشکەردەی کردەی داوایی ( بـ )  ، وەختێو  نیشانیٛ  داوای گنوٙ وەڵیٛ ڕیٛخەکەی و یاگەنامیٛ لکیێ کەسو دووەمو تاقو کوٙی  گنوٙ دمایی کردەکەی .

شی = کردەی ویەردە  ، مەشوٙ  = کردەی نەویەردە  ، بشە = کردەی داوایی

شی ئەو صەفاو سەیر دیدەن یاران …لوا ئەو دووری و ئەو وەصڵ یاران  ” مەولەوی “

هەرچی دیت وەچەم  شی وەسەفەردا ..هەرچی موینی ها نە گوزەردا

ویرت شی …ویەردەی نزیک

ویرت شیەن … ویەردەی تەمام

ویرت شیە بیٛ ….ویەردەی دوور

ویرت شیەبیێ  …. ویەردەی ئەرەنیا ” ئینشائی “

ویرت شیەی شیەبیٛ   ، ویرت شیەی شیەن … ویرت شی شیەبیٛ  ، ویرت شی شیەن ….ویەردەی سەرمڕەی تاکیدی

ویرم مەشوٙ  ” ویرم مشوٙ ” …ویرم نمەشوٙ …. نەویەردەی سادە …  

شوتەکە مشای مشوٙ … نەویەردەی سەرەمڕەی تاکیدی

 سەرنجە دەیمیٛ  دەمیٛو کردەو مەشوٙی مکەرمیٛ  بە نەریٛ   تەنیا  تەشکو ” مەشوٙی ” بە زەریفی گونجیوٙ چەنیش و ئاسان مەی سەرو زوانی .

ئاموٙ شوٙ : ئاما و لوای

ویرم مەشای مەشوٙ  ” ویرم مشای مشوٙ ”  نەویەردەی سەرەمڕەی تاکیدی ” ئاڵوٙز

سەرنجە دەیمیٛ ”  مەشوٙ = ئەشوٙ  ، ئەشیا  ، مەشیا ” ڕەنگا بنەڕەتو ئی کردەیە  ”  مئەشوٙ  ” بیەبوٙ  و ئتر  میمەکە  سویان و بیەن (  ئەشوٙ  ،ئەشیا ، مەشیا ) بڕێ یاگیٛ هەورامانینە پیٛسە وٛاچاش .

(ئەشوٙ ، ئەشیا ، مەشیا) بڕێ جاریٛ ڕستەنە  چەنوو کردەی تەری مەی :  ئەشوٙ بلو پەی هەورامانی ، نەویەردەن

  ئەشیا لوابیێنیٛ ، ئەشیا لوابیایا    کردەی نەویرەدەی ئینشائین ” ئەرەنیا _ دانان “

بڕێ یاگیٛ تەریچ  ” مشیوٙم ، مەشیا ” یاگیٛ  مەشوٙی _ مەشیای  بەکار مەیانە .

بشە = کردەی داوایی _ ئەمر _ داوازین ، فرە بەکار نامان دلیٛ وەچەی تازەینە ، فرەتەر دلیٛ شیٛعرە قەڎیمیەکانە  بەکار ئامان ،  وەروئانەی کەمیٛو گرانەن پەی قسەکردەی :                   ئەک ئاوەڕووت بشوٙ  ، حیات بشوٙ .  بەربشە گم بە وەرەچەمامەو.

نیشانیٛ ” نەریٛ ” گنوٙ سەرو هەریەرە تەشکەکەی ”  نەشی ، نمەشوٙ  ، نە بشە /نەشە

شیەی زوانی هەورامینە ماناو لوای مڎوٙ ، وەلیٛ بە وەشکەردەی چەمەی ئەرەتاشیای و ئامێتەی چنڎ مانایێ تازیٛما مڎوٙ پەنە :

 شیای : چەمەی سادەی نادیارا

  • چەمەی ئەرەتاشیا : بە وەڵگیٛرو دماگیٛر  وەشکریوٙ :

 هوٙرشیەی  ( هوٙر + شیەی) : هوٙرشی : شوٙتەکە هورشی  ” وەختیٛو فرە گرینیش مجیوٙ ملو قابلەمەکەیرە “

هوٙرشی : یانی توڕە بی ، عەسەبی و شیٛتگیر بی : کابرا هوٙرشی

پۆ شیەی : فرەت پۆشی تا هەرمانەکیٛت تەمامنا

وەنەشیەی : (وەنە + شیەی )  یانی ئەویوترینی مشا : من وەنەو توٙ مشوو

پەنەشیەی : فرەش پەنەشی ، دیٛرش پەنە بی

سەرشیەی :  ماوەش سەرشیەن ، وەهار سەرشیەن

 

پەی شیای/ پەی شیەی : بزانە سیپاڵەکیٛت پەی مشیا

ئەنە شیەی، شیەینە : کەواوپانتوٙڵەکەت چنش شیەنەنە

تیٛک شیەی : زەماونڎەکیٛ تیٛکە شیە  ، مریەمە ماشینەنە تیٛکە مشوٙ  ، باری دەرونیش تیٛک شیەن ، بە چنڎ جوٙرێ ماناش مەفاڕیوٙ ، تیٛک شیەی بەماناو شیٛویای و خراپیای مەیوٙ .

 ئەرە شیەی ، شیەیرە : (شیەی +رە = شیەیرە ) : وەروەکیٛ شیەرە …ماناو تاویایوە مڎوٙ

یام کەسیٛوە  نەوەش بوٙ بەدەنش کەم هیٛز بوٙنە ماچا  شیەنەرە

چەمەی ئامیٛتە :

چەمەی ئامیٛتە بە هامکاری نامیٛوە، یاوەرنامیٛوە ، یاگە نامیٛوە  ” واتیٛوی مانادریٛ ” چنوو چەمەو شیەی دروسکریوٙنە :

ویٛ شیەی : یوٙ شیەی  : کناچیٛ ئەڎاو ویٛش مشوٙ / مەشوٙ  ، هەردووی یوٙی مشا / یوٙترینی مشا

دەس بەرشیەی : نامیٛ + چەمە = دەس بەرشیەی ، یانی دەسش یاگیٛنە بەرشیەن

وردەڵیٛ شیەی : دەسش وردەڵیٛ شیەن ،   یاگیٛنە بەرشیەن

گیان بەرشیەی : یانی مەردەی  .   ”  گیان جەتەن بەرشی ئامایش مە‌حاڵەن ” مەولوی 

ڕوٙح شیەی : کەسێوە تەرسوٙ ماچا ڕوٙحش شی

ویرشیەی : کتیٛبەکەم ویر شیەن  ¸ نامیٛ هامڕاکەیم  ویر شیە

دڵ وەنە شیەی :  حەز کەردەی  ، دڵم شی وەنەو کتیٛبەکەو توٙ

فرە پەنەشیەی/ کەم پەنە شیەی ” فرەو کەم یاوەر کردەنیٛ “

بەرشیەی : ( بەر+ شیەی)   بەر ڕیٛخەو چەمەو ” بەردەی ” ن ،  ویٛنەکەت پیٛسەو ویٛت بەرشیەن

بەرشیەی : شاهوٙ وانەکەنە بەرشیەن

بەرشیەی : ژەرەژەکیٛ دەسمەنە بەرشیە  

دەسمنە بەرشی : یانی ڕزگارش بی  ¸ تفەنگیٛم دەسنە بەرشی : یانی هەرمانێ خراپە گروٙڵیەش دەسەنە بەرشیە .

شی کەردەی :  یانی ڕوٙشنکەردەیوە و بابەتو نویستەی ،  پەژم و مەرەز و پەمە شی کەردەیوە ، جە دویٛ بەشا وەشبیەن ” شی + کەردەی ”  شی کردەی ویەردەن ، کەردەی چەمەی ویەردەن .

 یاڎ شیەی  ، نماشیەی ، ئاوڕوو شیەی ، حەیاشیەی

زەڕ شیەی : یانی قیمەت کەردەی ، توٙ واچی ئی سکە قەڎیمییٛ بشوٙ  ، یان جوٙرێ پوڵت پەنەن ملینە بازاڕ گەرەکتا چیٛو بسانی ، ئاوەختە دوکاندارەکە پەنەت ماچوٙ ئی زەڕتە  نمەشوٙ .

 

د.ناجح گوڵپی 26/2/2018

 hewraman
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئەوە وانایەو ڕەخنەیی پەی چوار کتیٛبا عادل محمەد پووری لوا ڕاوە

مەراسێموو پەردەلادای و ئەوەوانایۆ ڕەخنەیی پەی چوار کتێباو کاک عادڵ موحەممەدپووری جە شاروو …