یانە گردین لاپەڕێ تاریک جە ویەردەو ئێرانی باستانی

لاپەڕێ تاریک جە ویەردەو ئێرانی باستانی

95

لاپەڕێ تاریک جە ویەردەو ئێرانی باستانی

۱۳ْبەدەر؟یا جەژنەو پوریم؟(جەژنەو ئێرانی کوشی به دەسیو یەهودیان)؟ 
چکیارە باسێ جەبارەو ڕۆ۱۳ و نەورۆزی

ڕۆ۱۳و نەورۆزو گردساڵێ نەمایشو گەورەو ئێرانیانەن جە دلێو سروشتو وتەبیعەتیەنە.ڕۆیو کە گردو ئێرانیان بە هەرجۆر زوانو وتیرێ ،یانەی جیا مازا وملان پەی بەری(باخ-کەشوکۆ-دلێبەرە-..)
هەر جە قەدٚیم واتەنشا ڕۆ ۱۳ی ڕۆیە شومەن!!!بە هەرجورێ وبەهەر ڕادە کەلوپەلو وخوراکی هەرچن کەم پەنەما وەشەن بزیەیمێرە وەلێم پەی ساراو وکەشوکۆی. وەشی کەردەو وهۆرپڕاو وخوەو شادٚی تیکەڵاوو ڕۆ۱۳ گرد ٚئێرانیەن.
ڕاسی چی مشیۆ چی ڕۆنە یانەیما جیا بازێم و ڕوەکەرمێ دامەنو تەبیعەتی؟

جە کتێبو دەورانو باستانو جولەکا(عهدعتیق)پی جۆرەئامان:جە دەورانو پادشاهی خەشایارشا گەورە حۆکمڕانو ئێرانی بە دەسیسەو پیایە بە نامێ “مۆردخای”یۆ جە گەورەتەرین کوشتارو تاریخی ڕوە مدٚۆ.”مۆردخای”بە مەکرو فێڵێ جە بێ قابێلیو خەشایارشای ئێستفادە کەرۆ وجە کناچێ برازایش بە نامێ”هاداسا”(ئەستێر) پەی نەخشەکەیش بە خاستەرین شێوە کەڵک گێرۆ.خەشایارشا ،گێرۆدەو عەشقێوە چەم کۆرکەری بۆ و دڵبەزیاو هاداسا بانوێ بۆ.پی جۆرە،ئەستێر جە ڕەوەندێ تەمام ژیرانە بۆ بە هامسەرەو خەشایارشای وگەورەتەرین بانو دەرباری!
ئی دوە کەسە(مۆردخای-ئەستێر)،بە فێڵو وژیری، فرەو وەزیرو ودەرباریاو پادشایی خەشایارشای فاڕاو وخەیلێ جە جولەکاو ئێمپراتوری هەخامنشی ئێرانی مارا دلێو دەربارو خەشایارشای.
دماتەر یۆ جە وەزیرو ئاوەزدارو خەشایارشای بە نامێ “هامان”ی، پی نەخشەو مۆردخاو وئەستێری پەی بەرۆ بەڵام بە فیتنەو چێرکوایش بە دەسی ئەستێرو مۆردخای وهۆرنیاو خەشایارشای ،هامان کوشیۆ و ڕۆبەڕۆ ڕەخنەو(نفوز) یەهودیا فرەتەر بۆ.
دماتەر بە فیتنەو ودەس بە یەکی یەهودیاو دەربارو خەشایارشای،نەخشەو کوشتارو ئێرانیا کێشیۆ وجە ڕۆ۱۳ ی یانی کۆتایی نەورۆزی دماو لواڕاو جەژنەو نەورۆزو ئاساڵەو ئێرانیا نزیکو۷۷هەزار کەسێ جە سەرتاسەرو پادشایی خەشایارشای قەتڵوعام کریا. گردٚو ساتراپ دارێو(استاندار) خەشایارشای جە حەیبەتی مۆردخاینە ،نەتاواشا وەرو ئی کۆشتاریە بگێران .
فەقەت جە شارو “شوش”ی کە ئازەمان پایتەختو هەخامەنشیا بێ٥۰۰ کەسێشان کۆشتێ.
ڕۆی دمایینێش یانی۱٤و “ئادار”ی جەژنێ گەورێ گێرا و گردٚوو جولەکان بە بۆنەو کوشتەو دژمەنانشا(ئێرانیێ)، جی جەژنانە بەشداریشا کەرد. بەڵام جولەکێ شارو”شوش”ی ڕۆ۱٥ “ئادار”یشا جەژنەگێرتە و دماتەر ئێرانیێ ، پی بۆنەو و پەی گەورە گێرتەو یادٚو ئا کەسانە کە چی کوشتارەنە گیانو وێشا جە دەس دا ، ڕۆ۱۳ی کە کەرۆ دمایین ڕۆ نەورۆزی ملان پەی دلێو سرووشتو و تەبیعەتی وئی ئایینە تا ئیسەیچ هەر بەردەوام ملۆ ڕاوە.
یەهودیێ جە متونە قەدٚیمیەکاشا ئێشارەشا کەردەن پی کۆشتاریە وجە زەمانو خەشایارشای ئی فرسەتشا بە دەس ئارد وتا ئا یاگێ تاواشا بی مۆلاحێزە وبێ چەمپۆشی ئی تاوانە گەورێشا کەردە.
ئیسە ئێرانیێ بە ئایینو کۆتایی نەورۆزی مژناساش وبە ویەرو زەمانو ویادو بابەو باپیرانشا گردٚساڵێ جە۱۳ ونەورۆزی ڕوە کەرا دامانو سروشتی وبە وەشی وهۆرپڕای یادو ئا کۆشتارە گەورەیە جە ویر بەرا.!!
هەرچن گردو نەورۆزی پەی ئێرانیا وەش وپیرۆزەن بەڵام ڕۆ۱۳ی جیاوازی تەرێش هەن وتاومێ واچێم گەورەتەرین کۆمەڵو ئێرانیانەن جە دلێو سروشتو وتەبیعەتیەنە. چی ڕوەنە گردو مەردمی ئینا بەرۆ وخەڵک یانەی جیا مازا ونیشتەی دلێو یانەی شوم ونامبارک مزانا.
حکومەتاو پەهلەوی کە پەیوەندی سیاسی و بازرگانی و فەرهەنگی عالشان چەنی ئێسراییلی بێ فرە کۆششا کەرد ئی تاوانە گەورەو جولەکا جە یادٚوو خاترەو ئێرانیا بەراوە وتا ڕادێ سەرکەوتێ بەڵام دماو شۆڕشو ئێرانی وبە ڕوە کەردٚەو فره جە ئەسناد-کتێو-و….جارێ تەر یادٚوو ئی جنایەتە گەورەیە گیسیانە وپەی فرە کەسی ڕۆشن بی.

ئیسه جە ئێسراییل وگردو ئا یاگا جولەکێ ژیوا،ئی جنایەتە بەنامێ ” جەژنەو پوریم”ی”مژاساش وهەرساڵە بە ئایینێ وەش وڕازیاوە وجەژنێ گەوری وهۆرپڕای ملۆ ڕاوە!!!
حەتا جە کتێبە دەرسی و پەروەردەو زاڕوڵاو ئێسراییلی ئی جنایەتە بە دەسکەوت وپیروزی گەورە پەی جولەکا نامێ بریۆ وپەنش شانازی کەرا .مەردمو وەڵاتو ئێرانیچ، بە شادٚی وهۆرپڕای هەم ئا تراژدیە جە وەیر بەرانێوە وهەم دەنگو وهەراو ئاشتی وازانەیشا میاونان گۆشو گردو جهانی، وگردێما پێوەرە جاڕ مدٚێمێ :درود پەی ئاشتی ودۆستی-مەرگ پەی جەنگو وئاژاوەی…….

ڕۆ ۱۳و نەورۆزیتا پیرۆز….         ماکوان هەورامی 

گوڕەو “هاداساو موردخای جە شاروهەمەدانی  …   گوڕەو ” ئەستێر و موردەخای ” جە شارو هەمەڎانی

                    

هەوەڕیٛ تایبەو شەرابو جەژنەو ” پوریم ” ی              هاداسا

  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
 hewraman
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
  • مار

      مار جەبارەو ماری چێش مزانمێ؟‌‌‌‌‌‌ مار گیاندارێ ونسەردا کە جە ڕاو چز و ژەحریش،گیاند…
  • جلە شڕەکیٛ هەیاسی

    جلە شڕەکیٛ هەیاسی هەیاس،خوڵاموو سوڵتان مەحموود٘ی غەزنەوی جە دەورەو جوانیەنەشوانە بێ. وەختێ…
Load More In گردین

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…