یانە زوان زوانی یۆگیری هەورامی و چن خاڵێ پەی وەرچەم گێرتەی

زوانی یۆگیری هەورامی و چن خاڵێ پەی وەرچەم گێرتەی

169

زوانی یۆگیری هەورامی و چن خاڵێ پەی وەرچەم گێرتەی

عەبدوڵڵا حەبیبی

                                                             زەمانێو نەک فرە دووریچ نویستەی نەسری هەورامی و چاپ بیەی کتێبەکا بە زوانی هەورامی بەشێو جە ورکەو  دڵسۆزەکاو زوانی هەورامی بێ، ئی ورکە جە لایێوەوە و باسوو خەتەروو فەوتیای زوانی هەورامی جە لایێوتەرەوە بی باعێس تا هەورامیە دڵسۆزەکێ دەس کەرا بە نویستەی و ئەوەژیونای زوانی هەورامی. چوون ئا وەختە هیچ سەرچەمێو پەی چەنی نویستەی نەبێ، هەرکەس بە پاو ئا چێوا کە زانێشا پەی وێش یاسا و ڕانویسێوش نیابێرە و ئا ڕانویسشە گێرتەبێنە وەر و پنەش نویسە.

ئینە جە لایێوەوە بی باعێسوو ئەرەچڵەکیای قەڵەم بە دەسە جوانەکاو هەورامانی و هەوڵ دای پەی ترۆقوو زوانی هەورامی و جە لایێوتەرەوە بی باعێسوو شپرزی نویستەکاو و جیاوازی فرەی جە نویستکانە، بە جۆرێو کە ئیسەیچ هەرچن کەمتەر، بەڵام ئا جیاوازیە هەر پیویۆ و ئینە متاوۆ خەسارێو بۆ پەی دماڕۆو نەسری هەورامی.

هەر وەروو ئانەیە گەرەکمانا ئەچی نویستەنە ئیشارە کەرمێ بە چن خاڵە زاقا کە موازۆ نویسەرەکێ وەرچەمش گێرا پەی نزیکەوە کەردەی نویستەکاشا بە زوانێوی کە گردوو خەڵکوو هەورامانی بیاوۆشەنە و سەروو ساختار و ڕازوانی درۆسی هەورامیچەوە بۆ. وەڵێ ئانەیەنە کە ئیشارە کەرمێ بە ئا خاڵا، موازۆ بە پەرسای چن پەرسا و جوابەوە دایشا، باسێو کەرمێ سەروو وەڵینەو نەسری جە زوانی هەورامیەنە و شیکاریێو سەروو ئا زوانوو نویستەیە کە ئێمە بە «زوانی یۆگیر» نامێش بەرمێ.

*جە چ زەمانێوەوە نەسری هەورامی منویسیۆ؟

وەڵینەو نەسری هەورامی بە پاو ئا بەڵگا کە هەنێ دەسماوە هۆرگێڵۆوە پەی کەمتەر جە 60 ساڵا چیەو وەڵتەری و ئادٚیچ ئا نەسرێنێ کە پێسەو ستوونێوێ هەورامیێ جە حەفتەنامەو «کوردستان»یەنە نویسیاینێ. ئا حەفتەنامە جە ساڵەکاو 1338 تا 1341 کۆچی ڕۆجیاریەنە جە شاروو تارانیەنە بەرئامان و جە گردوو کوردستاناتیەنە وەڵا کریانەوە و ئیسە ئارشیوەکەش هەن دەسەوە. دلێ ئا حەفتەنامەیەنە و فرەو شمارەکاشەنە ستوونێوە بیێنە بە نامێو «بەشی هەورامی» و چا ستوونێنە فرەتەر هەواڵێ ئا حەفتەیە بە هەورامی نویسیاینێوە. دماو ئانەیە ئێتر چێوی چامنە نیا دەسماوە تا دەهەو هەشتاو ڕۆجیاری کە دیسان نویستەی نەسری هەورامی جە لاو نویسەرەکاماوە دەسش پنە کەردەوە و ئیجارە بە تەشکێوتەر و بە شوعارەو «پارێزنای زوانی هەورامی» چووزەش بەر ئاردٚ و جە لاو قەڵەم بە دەسەکاوە بە شێوێ جۆراوجۆرێ پێسەو هۆرەوەگێڵنای داستان و ڕومانی و نویستەی داستانێ و هەرپاسە نویستەی جە ڕۆزنامە و مەجەللەکانە پەرەش پنە دریا و ئیسەیچ فرەو قەڵەم بە دەسەکاو هەورامانی و بەتایبەت جوانەکێ خەریکێنێ درێژە مدٚا بە نویستەی نەسری هەورامی و ڕۆ بە ڕۆ کتێبێ فرەتەرێ بە کتێبخانەو هەورامانی ئێزافێ با.

*چی زوانی یۆگیر؟

هەرپاسە کە مزانمێ زوانی هەورامی وەڵتەر و پا شێوە کە مشیایا نەسرش پنە نەنویسیان و دلێ ئەدیبەکانە تەنیا پێسەو زوانوو شێعرێ تەماشە کریان (دماتەر ئیشارەش پنە کەرمێ) و دلێ خەڵکیچەنە تەنیا زوانوو  قسێ کەردەی بیەن و ئینەیچە بیەن باعێس کە یەواش یەواش لەهجێ دەگاکاو هەورامانی دوورێ گناوە جە یۆی و ئینەیچە پەی هەر زوانێوی و جە قسێ کەردەینە چێوی تەبیعیا، بەڵام جە نویستەیەنە مەبۆ پاسەبۆ. مزانمێ کە ئیسە جوانەکێ هەورامانی خەریکێنێ بە زوانی هەورامی منویسا و ڕۆ بە ڕۆ ئی هەرمانێچە فرەتەر گنۆ یاگێ و دیارا وەروو نەبیەی سەرچەمەی پەی نویستەی یۆگیری، جە فرەو وەختەکانە گردٚ کەس خەریکا بە زوانوو دەگاو وێش منویسۆ و ئینە جە دماڕۆنە متاوۆ خەسار بۆ پەی زوانی هەورامی و چوون تا ئیسە هیچ کتێبێوی ڕێک و پێک نەنریانەرە کە بتاوۆ پەی نویستەی هەورامی و پەی جوانەکا سەرچەمە بۆ، موازۆ یەواش یەواش سەروو زوانی یۆگیریەوە باس کریۆ.

*زوانی یۆگیر چێشا؟

ئێنسان بە حوکموو ئانەیە کە ئینا کۆمەڵگانە، نیازش بە دەسینیوی هەن تا بتاوۆ چنی ئەویتەر ئێنسانەکا پێوەندی گێرۆ و زوانیچ عالتەرین دەسینەن پەی ئی پێوەندیە. بە پاو تاریفیوی کە زوان ئەژناسەکا کەردەن، زوان کۆمایوەنە جە نیشانە ئەرەنریایا کە بەشەر پنەشا متاوۆ مەبەستوو وێش بیاونۆ لاو ئەویتەر بەشەرەکا و پێوەندیشا چنی گێرۆ، ئا نیشانێ هەر ئانێنێ کە پنەشا ماچا واژە کە یام بە دەنگ قسێشا پنە کریا و بۆ بە زوانوو قسێ کەردەی و یام منویسیا کە بۆ بە زوانوو نویستەی و یام بە ئێشارە مەنزوور میاونا کە بۆ بە زوانوو ئیشارەی. بێ شک کەڵک گێرتەی جە ئا نیشانا جە هەر زوانێوەنە یاسای تایبەت بە وێش هەنش کە پنەش ماچا «ڕازوان» یام «دەسوور زوان». زوانی هەورامیچ پێسەو گردٚوو زوانەکا پەی وێش ڕازوان و ساختارێوش هەن کە هەم جە قسێ کەردەینە و هەم جە نویستەینە وەرچەم گیریۆ. بە پاو ئانەیە کە بەشەر هەمیشە دڵش پۆوەن بە ڕەحەتتەرین شێوە قسۆ وێش کەرۆ، جە فرەو یاگانە یام واژەکا بە ڕێک و پێکی گۆ مەکەرۆ و کۆتایشا کەرۆوە یام ڕازوانەکەی فرە وەرچەم مەگێرۆ، ئی هەرمانێ جە زوانوو قسێ کەردەینە فرەتەر دیارەنە و بۆ باعێسوو جیاوازی لەهجەکاو زوانێوی. لایێوتەرەوە، جە زوانی هەورامیەنە وەروو نەبیەی ڕەسانەی پەی ئەژنەویای دەنگوو ئەویتەر هەورامیەکا و کۆسانی بیەی وەڵاتەکەیما و نەبیەی پێوەندی جە فرەو وەختاو ساڵێنە، لەهجێ دەگاکا فرەتەر جە یۆی دوورێ کەوتێنێوە و ئەگەر قەرار بۆ گردٚ کەس بە لەهجەو دەگاو وێش بنویسۆ جاری چامنە مەی وەرەوە کە جە نویستەو ئەویتەر هەورامیەکا نەیاومێنە. جە فرەو وەڵاتانە پەی لابەردەی ئی کێشەیە «زوانی ئێستاندارد»شا وەش کەردەن، بەڵام چوون زوانی ئێستاندارد زوانێوی ئەرەنریان و بە خەڵکی ماچیۆ کە جە نویستەینە مشیۆم جە ئا زوانیە کەڵک گێرۆ، ئەوەجەش بە پاڵپشتی دەسەڵاتی هەن تا پەشتیش گێرۆ و دلێ خەڵکیەنە وزۆش یاگێ. بەڵام ئێمە دەسەڵاتێوما نیا تا ئەگەر زوانی ئێستانداردما بۆ بتاوۆ بە خەڵکی سەلەمنمێ کە مشیۆم بە ئا زوانیە بنویسا، کە پاسنەنە ئێمە جە زوانی ئێستانداردی باس مەکەرمێ و مەیمێ سەروو باسوو زوانی یۆگێری.

*ئایا وەڵتەر زوانی یۆگیری هەورامیما بیەن ؟

هەرپاسە کە ئیشارەما پنە کەردٚ و بە پاو ئا بەڵگا کە ئینەی دەسەوە، وەڵینەو نویستەی نەسری هەورامی هۆرگێڵۆوە پەی کەمتر جە شەس ساڵا چیەو وەڵتەری بەڵام ئینە تەنیا پەی باسوو نەسریا و جە شێعرەنە پاسە نیا، بەپاو نوسخە خەتیەکا و ئا نویستا کە تا ئیسە بە نامۆو وەڵینەو ئەدەبیاتی کوردیەوە دەس کەوتێنێ و جە لاو خەڵکیەوە هەنێ یام جە مووزەکانە پارێزیا، «زوانی شێعری هەورامی» نەک هەر پەی هەورامی زوانەکا بەڵکووم پەی فرەو مەحاڵەکاو کوردستانی وەڵینێو بە درێژایی وەڵینەو ئا نویستا و ئا نوسخە خەتیاشە هەن، چێگەنە ئێتر باس جە زوانی یۆگیر یا ئێستانداردی نیا، چوون هەر پاسە کە ئیشارەما پنە کەرد زوانی یۆگیر یام زوانی ئێستاندارد مشیۆم سەروو ڕازوانوو ئا زوانیەوە بۆ، جە حاڵێوەنە کە ئا زوانە شێعریە جە فرەو یاگانە ساختاروو زوانی هەورامی وەرچەم مەگێرۆ، پەی نموونەی «نێرە» و «ما»  کە یۆ جە خاڵە دیارەکاو زوانی هەورامیا وەرچەم مەگێریۆ و یۆتەریچ ئانەنە کە پەی بە کار بەردەی کەلیمە غەیرە هەورامیەکا پێسەو عەرەبی و فارسی هیچ یاسایوش نیا و بێ خەم و بە فراوانی دلێشەنە پیویا، کە پاسنەنە متاومێ نامێش بنیەیمێ «زوانی شێعری هەورامی» یام «گۆرانی».

گۆرانی وەروو ئانەیە کە تەنیا جە هەورامانەنە هەرمانەش پنە نەکریاینە و تا نزیک بە سەدٚ ساڵا چیەو وەڵتەری فرەو بەشەکاو کوردستانیش گێرتەنەنە وەر و شێعرەش پنە واچیاینە و جە بڕێو سەردەمانە پێسەو سەردەموو حکوومەتوو ئەردەڵانەکا جە سنەنە، دەسەڵاتیچ پاڵپشتیش چنە کەردەن. ئەگەر تەماشاو ئا دەقە شێعریا کەرمێ کە تا ئیسە یاوەینێ دەسوو ئێمە، هەر جە شێعرەو هورموزگانیەوە (بە پاو ئا نویستا کە هەنێ دەسەوە و ئا باسا کە سەرش کریاینێ) تا دەورەو مەولەوی، بە ئا زوانیە شێعرە واچیەینە کە متاومێ واچمێشا شێعرێ دە هێجایێ هەورامیێ، ئەڵبەتە جە لاو شاعێرە هەورامی زوانەکاوە تا ئەندازێو کەمتەر چانەیە غەزەڵێ هەورامیەیچ واچیەینە کە ئیسە بەشێو جە باسەکاو ئێمە نیا و فرە مەلمێ سەرشەرە، بەڵام ئەگەر تەماشاو شێعراو شاعێرەکا کە پا سەبکە (مەسنەوی 10 هێجایی هەورامی) شێعرەشا واتێنە کەرمێ پەیما بەرگنۆ کە ئی زوانە شێعریە ـ هەر پاسە کە واتما ـ تەنیا زوانی شێعری هەورامیەکا نەبیەن و جە فرەو یاگەکاو کوردستانیەنە شێعرەش پنە واچیەینە، پەی نموونەی «سەیدی» و «بێسارانیەوە» و «شێخ شەهاب» و «شێخ موستەفاو تەختە» و «مەولەوی» و «میرزا شەفێع کولیایی» و «ئەڵماس خان کەنووولەیی» و «خانای قوبادی» و «موحەممەد ئاغەی دەربەند فەقەرە» و «شێخ عەبدولڕەحمان جانەوەرەیی» و «ئەحمەد بەگ کۆماسی» و «مەهجووری» و «حەیران» و «وەلی دێوانە» و «میرزا عەبدولقادر پاوەیی» و

هەر کام جە بەشێو جە کوردستانیەوە و جە سەردەمێوەنە بە ئا زوانە شێعریە شێعرەشا واتێنە و ئینە ئانەیە میاونۆ کە ئی زوانە زوانێوی گردٚگیر بیەن، خانای قوبادی جە وەڵینەو «خوسرەو وشیرین»یەنە بە زەریفی ئیشارە کەرۆ کە ئی زوانە کە خەریکا پنەش «خوسرەو و شیرین»وو نێزامی گەنجەوی هورگێڵنۆوە، زوانی کوردیا و گردٚوو کوردستانی بە ئی زوانیە حەز کەرا، یانێ خەریکا ئانەیە ماچۆ کە چا سەردەمەنە ئی زوانە زوانی ئەدەبی فرەو کوردا بیەن. چاگەنە کە فەرماوۆ :

ڕاستەن مەواچان فارسی شەکەرەن

کوردی جە فارسی بەڵ شیرینتەرەن

پەی چێش؟ نە دەوران ئی دنیای بەدٚکێش

مەحزووزەن هەرکەس بە زەبان وێش

مەعلوومەن هەر کەس بە هەر زەبانێ

بواچۆ نەزمێ جە هەر مەکانێ

وێنەی عەرووسان زیبای موشک چین

بکەرۆش جە حوسن عێبارەت شیرین

خارج جە مەعنی نەبۆ مەزموونش

کریابۆ چوون شێعر جامی مەوزوونش

جە لای خێرەدمەند دڵ پەسەند مەبۆ

شیرینتەر جە شەهد شیرەی قەند مەبۆ

جە عەرسەی دونیای دوون بەدفەرجام

بە دەستوور نەزم نێزامی تەمام

بە لەفز کوردی کوردستان تەمام

پێش بوان مەحزووز باقی وەسسلام

هەر پاسە کە وینمێ خانای قوبادی ئی زوانە شێعریە بە «لەفز کوردی» نامێ بەرۆ و ماچۆ من ئی داستانێ کەروەوە لەفز کوردی تا گردٚوو کوردستانی حەزش پنە کەرا. کە پاسەنە ئا زوانە شێعریە زوانێو بیەن کە گردٚوو کوردستانیەنە ڕەواجش بیەن و شێعرێش پنە نویسیاینێ و هەرپاسە کە واتما بە تەماشا کەردەو نامۆو شاعێرەکاچ و ئانەیە کە جە کام مەحاڵوو کوردستانیەوە بیێنێ ئی واتە عالتەر سەلەمیۆ.

*زوانی یۆگیر چەنی وەش بۆ؟

بە پێچەوانەو زوانی ئێستاندارد یا مێعیاری کە پێسەو یاسایوی تایبەتی منریۆرە و بە پەشتگیری دەسەڵاتی بۆ بە زوانوو نویستەو خەڵکی و دەزگا دەوڵەتیەکێ مەجبوورێ کریا کە جە ئادٚی کەڵک گێرا، زوانی یۆگیر بە نویستەی نویسەرەکاو و نزدیکەوە کەردٚەی وێشا بە جۆرێو نویستەی کە گردٚ کەس بیاوۆشەنە و بە هۆرەوەگێڵای سەروو بنەما دەستووریەکا وەش بۆ، ئی هەرمانێ تەنیا بە نویستەی فرەی و ئەژناسای یاساکا دلێ ڕازوانیەنە ملۆ ڕاوە، ئیسە چوون باسوو ئێمە سەروو زوانی یۆگیری هەورامیا، باسەکەیما مارمێوە سەروو زوانی هەورامی.

 نویسەرێو کە پەی ئەوەڵ جاری دەس بە قەڵەم بەرۆ و گەرەکشا بە زوانی هەورامی بنویسۆ، چوون وەڵتەر جە وانگانە پا زوانیە نەوەنەنش و هەر پاسە کە وەڵێچەنە ئیشارەما پنە کەرد سەرچەمێوی ڕێک و پێک نەنریانەرە کە بتاوۆ ئا نویسەریە ڕانموونی کەرۆ سەروو جۆروو ڕێکوو نویستەی، پەی ئەوەڵ جاری نویستەکەش فرە لەهجەیا و ڕەنگا وێچش پاسە بزانۆ کە درۆسا و موشکێڵەش نیەنە تا یەواش یەواش کە فرەتەرش نویست ئا وەختە گرفتەکێ گنا بەر پەیش و مەجبوور بۆ بلۆ شۆنیەرە و بە ئەوەوانای نویستەکاو ئەویتەر هەورامیەکا و ئەژناسای لەهجەکا و یاسا درۆسەکاو ڕازوانی هەورامی، یەواش یەواش نویستەکاش برۆ سەروو شێوێوی درۆسی، ئی هەرمانێ هەر ئیسە جە لاو نویسەرەکاو هەورامانیەوە خەریکا ملۆ ڕاوە و ئەگەر نویستەکاو ئیسەیشا چنی چن ساڵا وەڵتەری گێرمێ پێوەرە، پەیما بەر گنۆ کە فرە فرە جیاوازیشا هەن، جاری چامنە هەن موازۆ کە نویسەرەکێ جەمێ باوە و جە نزیکەوە سەروو بابەتێوی باس کەرا و گردٚ کەس  ڕاو وێش  واچۆ تا بتاوا بیاوا بە یۆگێری سەروو ئا بابەتیە و ئەپی شێوە کە واتما یەواش یەواش زوانێوی یۆگیر وەش بۆ و کتێبێ نویسەرە وەڵینەکا با بە سەرچەمە پەی نویسەرە تازە کارەکا، یۆ جە گرفتەکا ئەچی ڕانە کۆک بیەی سەروو ڕاوینە هەڵەکان کە وینی بۆ باعێس تا ماوایو نویسەرێو هەر پا ڕارە بلۆ کە جە لاو فرەتەروو نویسەرەکاوە هەڵێنە و ڕای درۆسەش وەڵتەر دیاری کریاینە و نیشانە دریاینە، بەڵام چوون هیچ دەسەڵاتێو نیا پەی سەلەمنای ڕا درۆسەکێ تەنیا پێسەو بڕیارێوی جە لاو نویسەرا و ساحیب نەزەراوە ماچیۆ و ئێتر پەسینایش و بە کار بەردەیش گنۆ دەسوو نویسەرا کە ئایا بە درۆسش بزانا و بە کارش بەرا یام نا. پەی وەش بیەی زوانی یۆگیری زوان شناسەکەێ و ئانێ کە سەروو یاساکاو ڕازوانیەوە هەرمانەشا کەردێنە و ڕێخەو ئا کەلیما کە جە زوانوو قسێ کەردەینە بە کار ملا، مژناسا، متاوا نەقشێوی تایبەتشا بۆ، چوون بە ڕۆشنەوە کەردەی ڕێخەو کەلیمەکا و ئەژناسنای ساختاری درۆسوو زوانی، پەی نویسەرا و قەڵەم بە دەسا بەرگنۆ کە کام ڕا ڕاسەڕانە و کامەشا هەڵێ.

*ئایا زوانی یۆگیر پەی لەهجەکاو زوانی هەورامی زەرەرش هەن؟

هەر پاسە کە وەڵتەر ئیشارەما پنە کەرد زوانی یۆگیر چنی زوانوو قسێ کەردەی فرە فەرقش نیا و هەر چادٚی وەش بۆ، بەڵام زوانی یۆگیر پەی نویستەی بۆ و قەرار نیا خەڵکیچ پا زوانیە قسێ کەرا کە پاسنەنە، چوون خەڵکوو دەگاکا هەر بە لەهجەو وێشا قسێ کەرا و دەسەڵاتێویچ نیا تا بە زۆر سەلەمنۆش ملوو خەڵکیەرە و ئەگەریچ بۆ زوانی یۆگیرا نەک ئێستاندارد و بە یۆوە گێرتەی نویسەرا بە بۆنەو ئەنەیاوای نویستەکاو هەنترینی وەش بۆ، ئێتر هیچ زەرەرێو مەیاونۆ لاو لەهجەکا و گردٚ لەهجێو هەر پاسە ئیسە قسێش پنە کریا، زوانی یۆگیر بۆ یام نەبۆ هەر پاسە قسێش پنە کریا. موازۆ پانەیچە ئیشارە کەرمێ کە ئا زوانە یۆگیرە تەنیا ڕاسەوەکەروو ئا لاریانە کە جە قسێ کەردەینە و پەی ڕاحەتی گۆ کەردەی ئاماینێ ملوو کەلیمەکارە و هەرچەن جە قسێ کەردەینە ئا جۆرە گۆ کەردەیە درێژەش هەن بەڵام بۆنەو ئانەیەوە کە ئەویتەر هەورامیەکێ جە نویستەو ئا نویسەریە حاڵیێ با خاستەر ئانەنە کە نویستەکەیش بە زوانی یۆگیر بنویسۆ.

موازۆ جە ئاخروو پەرسەکاوە ئیشارە کەرمێ بە چێوێوی کە بە هەڵە واچیان و بە هەڵە کەوتەن یاگێ و فرەو وەختاچ جە لاو نویسەرەکاوە ماچیۆ و ئادٚیچ ئینەنە کە «چوون ئێمە ئەلفباما دەنگنویسەنە هەر چێو کە گۆ کەرمێ پا جۆرەیچە منویسمێش». ئی واتە واتێوی هەڵەن و بیەن باعێس پەی هەڵە نویستەی و وەرچەم نەگێرتەی فرەو یاساکاو نویستەی یۆگیری، دماتەر و دلێ ئا خاڵانە کە وارەنە مەیا فرەتەر هەڵە بیەی ئی واتەیە وزمێ ڕووە.

 

*چن خاڵێ پەی وەرچەم گێرتەی جە زوانی یۆگیری هەورامیەنە:

فرەو ئا کەسا کە ئیسە خەریکێنێ بە هەورامی منویسا و تەنانەت کتێبێ چاپێ کەرا، وەڵتەر مەگەر بە ئەوەوانای کتێبەکاو نویسەرەکا، ئننا جە هیچ یاگێوەنە پێسەو فێرکاری ڕەسمی فێرێ نویستەی بە زوانی هەورامی نەکریاینێ. ئەڵبەت موازۆ ئیشارە کەرمێ کە ئەچی یەک ساڵە ویەردەنە ئەنجومەنەکێ (پێسەو ئەنجومەنوو بێسارانی جە مەریوان و ئەرەمەرزیاو نەسیموو فەرهەنگوو هەورامانی جە پاوەنە) و هەر پاسە گروو و تاقمەکێ جە فەزای مەجازیەنە، پەی فێرکاری زوانی هەورامی هەرمانێ عالێشا کەردێنێ و یاگۆو پنە زانایەنێ، بەڵام ئی هەرمانێ بە پاو کەم بیەی وەختی و گردٚگیر بیەی مسیارەکا (گەورە و گولالە و کوڕ و کناچە و …) فرەتەر سەروو ئێملاو نویستەی هەورامی کاریگەرەنە و چا کەلاسانە مسیارەکێ فێرێ با کە چەنی بە ئێملایوە درۆسە هەورامی بنویسا و فرە سەروو ساختاروو زوانیەوە و ڕازوانیەوە هەرمانە مەکریۆ. چێگەنە بە چن خاڵا ئیشارە کەرمێ کە بە داخەوە جە لاو بڕێو جە نویسەرەکاوە وەرچەم مەگیریا و جاری چامنە هەن کە با باعێسوو شپرزی نویستەی. موازۆ بارمێوە ویروو وانەرە ئازیزەکا کە ئی خاڵێ و وەرچەم گێرتەیشا فرەتەر پەی باسوو نەسری هەورامیا و جە شێعرەنە کریۆ وەرچەم نەگیریا:

1ـ واو نیشانۆ ئێزافەی و واوی پێوەندی دەر:

هەرپاسە کە مزانمێ جە زوانی هەورامیەنە نیشانەو ئێزافەی جە تەرکیبی ئێزافیەنە یانێ بەینوو (مضاف) و (مضاف الیه) واوا و چەنی نویستەی ئی واویە یۆ جە خاڵەکان کە مشیۆم وەرچەم گیریۆ. هەر پاسە واوی پێوەندی دەریچما هەن کە پەی ئانەیە چنی ئێدٚی جیا کریۆوە موازۆ بە هەردوەی ئیشارە کەرمێ.

ئەلف) واوی پێوەندی دەر: واوێوا کە بەینوو دوێ کەلیمانە مەی و پێوەندشا مدٚۆ بە هەنترینی و ئی واوە بە یک واو و بە فاسێڵەوە جە هەردوە کەلیمەکا منویسیۆ. پێسەو «من و تۆ» ، «پاوە و مەریوان» ، «مەریوان و پاوە». هەر پاسە کە ویندێ ئەگەر ئاخروو کەلیمە وەڵینەکێ دەنگدار بۆ (پاوە) گۆ کەردەی ئی واویە بە «و»ی بێ دەنگا و ئەگەر ئاخروو کەلیمەکێ بێ دەنگ بۆ (مەریوان) گۆ کەردەیش بە «وو»ن کە دەنگدارا، بەڵام هەردوەی بە یەک جۆر منویسمێ و بە فاسڵە جە هەردوە کەلیمەکاوە و چێگەنە ئانە گنۆ بەر کە «هەر جۆر گۆ کەرمێ پاسەیچە منویسمێ» درۆس نیا. هەردوەی بە یک جۆر نویستەی وەروو ئانەیەنە کە ئی واوە مەلکۆ بە هیچ کام جە کەلیمەکارە و دیارا کە (پاوە و مەریوان) چنی (مەریوان و پاوە)ی هیچ جیاوازیێوشا نیا و تەنیا جیاوازی گۆکەردەی واوەکەی ئینا چانە کە ئاخروو کەلیمە وەڵینەکێ دەنگدار بۆ یام بێ دەنگ و کامشا گنۆ وەڵێ کامیشا. ئەگەر واوەکە لکایا کەلیمەکێرە نویستەیش بە جۆرێوتەر بێ کە جە بەشەو (ب)نە ئیشارەش پنە کەرمێ.

ب)واو جە تەرکیبی ئێزافیەنە: ئی واوە لکۆ کەلیمێ وەڵینێرە و هەر پا جۆرە کە گۆ کریۆ منویسیۆ. با بزانمێ چی لکۆ کەلیمێ وەڵینێرە و چی پاسە کە گۆ کریۆ منویسیۆ. ئەگەر نەلکۆ کەلیمێ وەڵینێرە چنی واوی ڕەبتی (بەشەو ئەلفی) فاڕیۆ و ئێشتێبا گیریۆ. پەی نموونەی تەماشە کەردێ :

ـ حەمەو عەتیێ: حەمە کوڕوو عەتیێ

ـ حەمە و عەتیێ: حەمە چنی عەتیێ

هەر پاسە کە ویندێ ئەگەر نەلکۆ کەلیمە وەڵینەکێرە چنی واوی پێوەندی ئێشتێبا گیریۆ و کە پاسەنە مشیۆم لکۆ کەلیمە وەڵینەکێرە و کە لکا کەلیمە وەڵینەکێچەرە بۆ بەشێو جە کەلیمەکێ و هەرپاسە کە گۆ کریۆ منویسیۆ. پەی نموونەی تەرکیبوو «دەسوو من» مەکریۆ بە «دەس و من» بنویسمێش، مشیۆم واوەکە لکۆ کەلیمۆ «دەس»یەرە و کە لکاچ ئەگەر بنویسمێ «دەسو من» مەوانیۆوە چوون جە ئاخروو کەلیمێوە و زەمانێو کە حەرفی وەڵین بێدەنگ بۆ واوی دەنگداری خاڵی (و) نمەی و مشیۆم یام (ۆ) بۆ یام (وو). ئینەیچە چن نموونێ پەی ئا جۆرە تەرکیبیە:

دەسوو تۆ، مانگەو ئاسمانی، پاو حەمەی، لالۆو من، کناچێو مامۆیم، ڕۆجیاروو وەرمەکام، ….

*پەی ئا کەلیما کە وێشا بە دەنگداروو «وو» کۆتایشا مەی متاومێ ئی واویە نەنویسمێ (بە پاو قاعێدەو تەخفیفی جە زوانەنە). پێسەو : موو سەرەی.

*بڕێو یاگێ جە قسێ کەردەینە بڕێو جە ئا واوا گۆ مەکەرا بەڵام درۆسش ئانەنە کە جە نویستەینە بنویسیا. پێسەو: «مانگەو ئاسمانی» کە بە «مانگۆ ئاسمانی» و «لالۆو من» کە بە «لالۆ من» گۆ کریۆ، بەڵام درۆسش ئانەنە کە جە نویستەیەنە ئا واوە بنویسیۆ. سەرجەموو باسوو ئی خاڵێ ئینە بێ: واوی پێوەندی دەر جە زوانی هەورامیەنە بە فاسێڵەوە جە هەردوە کەلیمەکا و تەنیا بە یەک واو (و) منویسیۆ و واو جە تەرکیبی ئێزافیەنە لکۆ کەلیمە وەڵینەکێرە و پاسە کە گۆ کریۆ منویسیۆ.

2ـ دەنگوو گۆ کەردەی تەرکیبوو «ەو» جە زوانی هەورامیەنە و جە فرەو دەگاکاو هەورامانیەنە بە «ۆ»ی نزیکا و وینمێ کە نویسەرەکێچ بە «ۆ» منویساش. درۆسا کە گۆ کەردەیش نزیک بە «ۆ»یا بەڵام «ۆ» دەنگدارێوی درێژا و فرە کێشیۆ جە دلێ کەلیمێنە و نویستەی «ەو» بە «ۆ» درۆس نیا. پەی نموونەی کەلیمۆو هەورامانی کە فرەو یاگانە و بە هەڵە بە «هۆرامان»ش منویسا جە حاڵێوەنە کە درۆسش «هەورامان»ا. پەی ئانەیە باسەکەما ڕۆشن بۆوە ئیشارە کەرمێ بە بڕێو کەلیما کە وەختێو پاسە منویسیا ماناکێشا فاڕیۆ. مەسەڵەن وینمێ کەلیمۆو «گەورە=بزرگ»ی بە «گۆرە» منویسا. ئیسە تەماشا کەردێ کە چەنی ماناش فاڕیۆ «پیا گەورەکە» کە ئەگەر «گەورەکە»ی بە «گۆرەکە=گوسالە» بنویسمێ دیارا ماناکێش تەمام فاڕیۆ!. یام فرەو یاگانە کەلێمۆو «کەرەو=باز کن»ی بە «کەرۆ» منویسا جە حاڵێوەنە کە «کەرۆ» ماناش کەرۆ «می کند»، یام «کەوتە=افتادە»ی بە «کۆتە» منویسا و مزانمێ کە «کۆتە» ئا قۆتەرەنە کە کڵاش کەرێ و قەسابێ کەڵکش چنە گێرا. هەر پاسە نموونێ فرە فرەتەرێ هەنێ کە بە نویسەی «ەو»ی بە «ۆ» ماناو کەلیمەکا فاڕیۆ. کە پاسەنە ئینەیە ماچمێ کە درۆسا تەرکیبوو ئی دوە حەرفەیە (ەو) جە زوانی هەورامیەنە و جە گۆ کەردەینە بە (ۆ)ی نزیکا و دەنگش چنی ئانەیە کە سۆرانیێ گۆش کەرا فەرقش هەن، بەڵام بە «ۆ» نویستەیش درۆس نیا و مشیۆم هەر بە «ەو» بنویسیۆ.

3ـ جە بڕێو یاگاو هەورامانیەنە وەختێو (ی) شۆنەو (ا)رە مەی، ئا (ا) بە (ە) و جە بڕێو یاگێتەرێنە تەرکیبوو هەردوەی بە (ێ) گۆ کریۆ و وینمێ کە نویسەرەکێچ جە نویستەینە پاسەشە منویسا، کە درۆس نیا و مشیۆم ئەسڵوو کەلیمەکێ بنویسمێ. پەی نموونەی «کریای=انجام پذیرفتن) کە جە بڕێو دەگایەکاو هەورامانیەنە «کریەی» یام «چای» کە بە «چەی» یام «فاڕای» کە بە «فاڕەی» گۆ کریا و درۆسش ئانەنە بە «کریای» و «چای» و «فاڕای» بنویسیا. نموونێ چینیشا فرێنێ. هەر پاسە جە کەلیماتێوی پێسەو «پاڵای= کفش ها»، «کاڵای= کالاها» کە بڕێو یاگێ بە «پاڵەی» و «کاڵەی» و بڕێو یاگێ بە «پاڵێ » و «کاڵێ» گۆ کریا جە حاڵێوەنە درۆسش ئانەنە کە «پاڵای» و «کاڵای» بنویسیا چوون جەمعەو ئا کەلیما کە بە (ا) کۆتاییشا مەی ئەپێسە وەشە کریۆ کە ئاخرەوە (ی) گێرا. پەی نموونەی کەلیمەو «ماما»ی کە وەختێو جەمعە بووە بۆ بە «مامای» یام «ئەدٚا» کە بۆ بە «ئەدٚای» و نویستەیش بە «ئەدٚەی» یام «ئەدٚێ» درۆس نیا.

4ـ واجوو «ڤ» کە پێسەو واجێوی دلێ زوانی هەورامیەنە هەنە و جە هەورامانوو تەختی و بڕێوتەر جە دەگایەکاو هەورامانیەنە فرە جە قسێ کەردەینە هەنە و جە بڕێو یاگێچەنە مانا فاڕۆ، یۆ جە کێشەکان جە نویستەی هەورامیەنە. بە باوەروو من و وەروو ئانەیە کە بتاومێ نزیکێ بیمێوە بە زوانی یۆگیری خاستەر ئانەنە تەنیا یاگانێوەنە بنویسیۆ کە مانا فاڕۆ یام بێ ئا واجیە کەلیمەکێ مەنویسیۆ. پێسەو «وەر=آفتاب/ ڤەر=جلو» یام «ڤەزی= از درخت بالا بروی/ وەزی= گردوو» کە ماناکێ فاڕیۆ و بڕێو یاگێچەنە بێ نویستەی ئا واجیە کەلیمەکێ مەنویسیۆ پێسەو «مەتاڤوو=نمیتوانم». ئەڵبەتە موازۆ پانەیە ئیشارە کەروو کە نویستەی کەلێماتێوی پێسەو «وەروە» ، «واران»، «وارۆ» و … بە «ڤەرڤە» ، «ڤاران» ، «ڤارۆ» و … نادرۆس نیا و تەنیا وەروو ئانەیە بە «ڤ» نەنویسیا خاستەرا کە جە زوانی یۆگیری دوورێما وزۆوە.

5ـ یۆتەر جە خاڵەکا کە فرە لازما وەرچەم گیریۆ باسوو پاکەوە کەردەی زوانیا جە کەلیمە بێگانەکا کە خاستەرا واچمێ باسوو «کەلیمە تاشتەی»ا. بەداخەوە فرەو جارا وینمێ لاو ئانیشاوە کە خەریکێنێ هەورامی منویسا و بە تایبەت ئانێ کە کتێبێو یام نویستێو جە سەروو زوانێوتەریەوە هۆرگێڵناوە سەروو زوانی هەورامی، پەی ئانەیە کە کەلیمێوە جە زوانێوتەری نەینە دلێ نویستەکەیشا دەس کەرا بە تاشتەی کەلیما!. ئی هەرمانێ کە فرەتەر ڕەنگا جە ڕووەو دڵسۆزیەوە کریۆ هەرمانێوە فرە خەتەرناکەنە، چوون وەش کەردەی کەلیمێوێ وەراوەر چنی کەلێمێوێ بێگانێ چوار دانێ شەرتێ ئەسڵیێش هەنێ:

یەک: مشیۆم گێڵابی دلێ گردٚوو هەورامانیەنە و پەرسابی یام زاڵ بی ملوو کەلیمە هەورامیەکارە و هیچ کەلیمێوەت نەیۆسێبۆوە پەیش، ئیجا گنی فکروو ئانەیە کە کەلیمێش پەی وەشە کەری. فرەو جارا ڕەنگا پەی کەلیمێوێ گیر کەرمێ و وێما نەزانمێ یام جە دەگاو ئێمەنە ئا کەلیمێ نەبۆ پەی وەراوەروو کەلیمە بێگانەکێ، بەڵام ئەگەر گێڵمێ شۆنیەرە وینمێ جە یاگێوەتەروو هەورامانیەنە هەر پەی ئا کەلیمێ و ڕێک وەراوەرش کەلیمێ هەنە و ئیسەیچ کەڵکش چنە گێریۆ

دوو: ئا کەلیمێ کە وەشە کریۆ مشیۆم پەڕەپۆس ماناو کەلیمە بێگانەکێ بیاونۆ. تا ئیسە کەلیمێ فرێ جە لاو دڵسۆزاو زوانی هەورامیەوە و فرەو جاراچ بە پەلە وەشێ کریاینێ و دمایی وەختێو تەماشەشا کەری وینی ئەسڵەن ئا مانای مەیاونا کە وەراوەروو کەلیمە ئەسڵیەکێ بۆ یام مانایوەتەرە مارانە زێهنوو وانەری.

یەرێ: جە گردٚی موهێمتەر ئانە کە مشیۆم کەلیمەکێ سەروو ساختاروو زوانی هەورامیەوە بۆ،ئی هەرمانێ کەسێو متاوۆ کەرۆش یا خاستەرا واچمێ کەسانێو متاوا پێوەرە کەراش کە ڕێخەو کەلیمە هەورامیەکا بژناسا و بزانا ئا کەلیمێ کە دلێ زوانی هەورامیەنە هەنێ وەڵتەر چەنی وەشێ کریاینێ و نموونێ باراوە پەی جۆروو کەلیمەکێ (پەی نموونەی مەسەڵەن وەش کەردەی سێفەتی فاعێلی جە مەسدەرێوی هەورامی). کە پاسنەنە ئینە کاروو گردٚ کەسی و نیا و خاستەر ئانەنە بسپاریۆ بە کەسانێوی کە مزانا ئی هەرمانێ کەرا.

چوار: کەلیمێوە کە وەشە کریۆ مشیۆم بە جۆرێو بۆ کە ڕەحەت گۆ کریۆ و بتاوۆ بەی دلێ زوانوو خەڵکی و تەنیا جە دلێ کتێبانە و نویستانە نەمەنۆوە و گنۆ سەروو زوانوو خەڵکی و جە زوانوو قسێ کەردەیچەنە کەڵکش چنە گیریۆ.

ئیسە ئی پەرسێ مەی وەرەوە کە ئا نویسەرێ کە خەریکێ نویستەی و فرەتەر هۆرەوەگێڵنای دەقیەنە مشیۆم چێش کەرا؟ جە جوابەنە موازۆ واچمێ کە ئا چێوە کە زوانی بەرۆ بەینەنە و بۆ باعێسوو فەوتیای زوانی، بیەی کەلیمە بێگانا دلێ زوانیەنە نیا، بەڵکووم  تێک شیای ساختاروو زوانیا و وەرچەم نەگێرتەی ڕازوانیا، کەسێو کە خەریکوو هۆرەوەگێڵنای (تەرجومە)یا بە یاگۆ ئانەیە کە خەریکوو پاکەوە کەردەی زوانی جە کەلیمە بێگانا بۆ، خاستەر ئانەنە فکروو ئانەیەنە بۆ کە تەرجومەکەش سەروو ساختاروو زوانی هەورامیەوە بۆ و ساختاروو زوانەکەی تێک نەدٚۆ.

وەختێو کەلیمێوە مەی دلێ زوانی هۆرامی یام وەڵتەر ئاماینە، دمایی ئەگەر زوانەکە زوانێوی دوور بۆ و هامبەشیێش چنی زوانی هەورامی نەبا بە ڕاحەتی و ئەگەریچ زوانەکە زوانی نزیک بۆ کەمێو بە سەختی کریۆ ئا کەلیمێ لابەری و کەلیمێوە هەورامیەش پەی بنیەیرە، بەڵام ئەگەر کەلیمێو تاشیۆ و هەڵێ بۆ و بەینە دلێ نویستەی و دلێ کتێبا دمایی لابەردەیش فرە فرە سەختا و متاومێ واچمێ ئێمکانش کەما.

ئەڵبەتە موازۆ ئینەیە واچمێ کە ئی باسە پا مانا نیا کە بەیمێ و بێ خەم جە کەلیمە بێگانەکا کەڵک گێرمێ و بارمێشا دلێ زوانەکەیما، بەڵکووم ئینە ئەرکوو سەروو شانەو هەر نویسەرێویا کە گێڵۆ شۆنۆ کەلیمە هەورامیەکارە و هەوڵ دۆ تا متاوۆ کەلیمێ هەورامیێ جە نویستەکەیشەنە بە کار بەرۆ، جاری چامنە هەن ئاردەی کەلیمێوێ بێگانێ بێ ئانەیە کە وێما بزانمێ، ساختاروو ئا زوانیچە مارۆ چنی وێش پەی دلێ زوانەکەیما، ئینە فرەتەر هەورگێڵۆوە پەی زوانە نزیکەکا پێسەو فارسی و سۆرانی، نموونێ پەی ئی جۆرە خەساریە فرێنێ، مەسەڵەن وینی کابرا خەریکا گوزارشێو مدٚۆ و ماچۆ «ملمێ کە بۆما …» دیارا ئینە هۆرەوەگێڵیاو «میریم کە داشتە باشیم… »وو فارسیا ئەڵبەتە بێ وەرچەم گێرتەی ڕازوانی هەورامی، یام ماچا «تکانە بێ دەنگی پارێزندێ»! دیارا کە هۆرەوەگێڵیان جە سۆرانیەوە و هەر سەروو ڕازوانی سورانیەوە و کریۆ هەورامیانە واچمێ «تکاتا ونە کەرمێ بێ دەنگێ بیدێ» پەی نموونەی.

پۆختەو ئی خاڵێ ئانەنە کە ئاننە ئینەیمێ فکروو ئانەیەنە کە زوانەکەیما جە کەلیمە بێگانەکا پاک کەرمێوە و نازمێ کەلیمێ بێگانێ بەیا دلێ زوانیما، هەر ئاننەیچە فکروو ئانەیەنە بیمێ کە کەلیمێ بە هەڵە نەتاشمێ و بە بۆنەو ئانەیەوە کە جە ڕێخێوی هەورامی وەشێ کریاینێ بە درۆسشا نەزانمێ و فرە فرەتەر چانیچە فکروو پارێزنای ساختاروو زوانی هەورامیەنە بیمێ تا پاکەوە کەردەیش جە کەلیمە بێگانا.

6ـ یۆتەر جە خاڵەکا باسوو سەرجەم نویستەی یام بە جیا نویستەی ئا کەلیمانە کە بە تێکەڵ کەردەی ڕێخەو فێعلێوی چنی فێعلێوتەری، نامێوێ چنی فێعلێوی، دوێ ڕێخێ، دوێ نامێ و … وەشێ با. هەر پاسە کە مزانمێ ڕانویسوو ئێمە ئینا سەروو ئەلفبای دەنگنویسێوە، یانێ دەنگەکاچ بە حەرف منویسمێ و ئینە بۆ باعێسوو درێژ بیەی کەلیمەکا، واوەی مزانمێ کە ئیسە جە فرەو زوانەکانە سادە نویسی پێسەو یاسایوی وەرچەم گیریۆ، کە پاسنەنە ئێمەیچ خاستەر ئانەنە پەی ئا کەلیما کە مورەککەبێنێ، تا ئا یاگێ کریۆ بە جیا یام بە نیم فاسڵەوە بنویسمێشا، ئەڵبەتە تا زەمانێو کە زەرەر نەیاوۆ لاو کەلیمەکێ و ماناکێش نەفاڕۆ یام بە جۆرێوتەر نەوانیۆوە. پەی نموونەی «نیشتێبێنێرە» کەلیمێوەنە کە متاومێ بە نیم فاسڵە و ئەپێسە بنویسمێش «نیشتێ¬بێنێرە»،  یام «ئیژیایبێنێرە» کە متاومێ بنویسمێ «ئیژیای¬بێنێرە»، یام «بەردێبێنێشاوە» کە متاومێ بنویسمێ «بەردێ¬بێنێشاوە». موازۆ ئیشارە کەروو کە نویستەی ئی کەلیما بە فاسڵە درۆس نیا، یانێ مەتاومێ بنویسمێ «ئیژیای بێنێرە». بەشێوتەر جە کەلیمە تێکەڵەکا ئا کەلیمێنێ کە جە دوێ ناما وەشێ با یام جە دوێ ڕێخا و بەینشانە واوی ڕەبت مەی، ئەچی جۆرە کەلیمانە ئەگەر گردوو کەلیمەکێ تەنیا یەک مانا بیاونۆ خاستەر ئانەنە سەرجەم بنویسیۆ پێسەو «دەسوودیم=وضو»، «یەکسەرە»، «یەکجاری»، «سەرتاپا». جاری چامنە هەن واوەکەی هەر گۆ مەکریۆ و دیارا کە ئادٚیچ هەر سەرجەم منویسیۆ، پێسەو «ئامەشۆ= رفت و آمد» کە ئەسڵش «ئاما و شۆ» بیەن. بەڵام جە ئا تەرکیبانە کە دانێو جە نامەکا یام ڕێخەکا، یام هەروێشا مانای سەربەوێشا هەنە، خاستەر ئانەنە کە بە جیا بنویسیا پێسەو «دار و درەخت» ، «یانە و مانە»، «ڕێک و پێک» ، «نەرم و نیان». هەر پاسە کە وێندێ ئەچی جۆرە تەرکیبانە (تابێع و مەتبووع) جار هەن هەردوە کەلیمەکە مانای سەربەوێشا هەنە پێسەو «دار» و «درەخت» و «نەرم» و «نیان»ی و جاری چامنەیچە هەن تابێعەکە وێش مانایوەش نیەنە، پێسەو «پێک» جە «ڕێک و پێک»ەنە یام «مانە» جە «یانە و مانە»نە، کە «پێک» و «مانە» تابێعێ «ڕێک» و «یانە»یەنێ. نموونێ¬تەرێ پەی ئی تەرکیبا: «گەشت و گێڵ»، «ساڵ و مانگ»، «حاڵ و باڵ».

 

  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
 hewraman
  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • تەشکو تەئکیدی 

    تەشکو تەئکیدی زوانی هەورامینە تەشکو تەئکیدی یام پاڵپەشتی کەردەی ، فرە بەزەقی دیارەن بەتایب…
  • زوانوو ئەدٚایی جە ڕۆزگاریە تاڵ 

    زوانوو ئەدٚایی جە ڕۆزگاریە تاڵ  گەورەکا ماچا: ئانەی دورگنۆ جە زوانو وێش یانێ حاشاکەرۆ پانە…
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…