یانە گردین پەنگاوەو سیروانی

پەنگاوەو سیروانی

109

پەنگاوەو سیروانی:

ئاوەختی کە ئاوگیرو دەربەندیخانی ساڵەو 1961 زاینی  وەش کریا سەرو ڕوٙخانەو سیروانیەوە، پەنگاوەکەش گیٛڵاوە دلیٛ دەشتەو شارەزوری هەزاران هکتاریٛ زەمینش نغروٙ ئاویٛ کەرد، وەهاریٛنە ئی ئاویٛ میٛوە دلیٛ پەنگاوەکەی و هەتا پایزیٛ وردەوردەی وەرش مداوە پەنگاوەکە هاڵی بوٙوە،کاراییٛش سەرمیٛ یەک دڵؤپە ئاویش دلیٛ شارەزورینە مەمەنوٙ،زەمینەکیٛ گناوە بەرو چننەها جوٙری کشتوکیارش دلیٛنە کەرا، هەرپاسە چەولایچەو پەنگاوەو ئاوەکیٛ گیٛڵوٙوە هەتا پەشتەو دەگاو  (کەوتەی) وەرانوەرو ناوچەو تاوگوٙزی،نزیکو ڕوٙخانەو لیٛڵەی و زمکانی، ئاوگیرو دەربەدنیخانی وەرمداوە ملوٙ گەرمیانو  زەمینەکاو دەورووەریش ئاوداری کەروٙ ، ھەتا کەلارو جەلەولاو ،قزرابات و باقوبە تا نزیکو خالصی ملوٙوە سەر روٙخانەو دیجلەی، چی واروٙ پەنەش ماچا (ڕوٙخانەو سیروانی یام ڕوٙخانەو دیالەی ).  کەشەکاو هەورامانیوە بڎیە پەنگاوە و سیروانی زەریف پیٛویوٙ ساراو دەشتەو شارەزورینە ، چی بابەتەنە گەرەکما نامیٛ ئا ڕوٙخانەو  سەرچەمەو ئاوا باس کەرو هەکە مجیا دلی ئاوگیرو دەربەندیخانی و پەنگاوەو سیروانی، جەدیمو هەورامانی و شارەزوریوە.

  • چەمەو زەڵمی:

ئاوەو سەرچەمەو زەڵمی یوٙن جە سەرچەمە ئاویە نامیەکاو ھەورامانی ، ئاوێ سازگارە و فیٛنکەش ھەنە ، وەرکەوتو دەگاو زەڵمی چیرو بانەو سورەسیٛنە مزیوٙوە دلیٛ کەمەرو سەختیٛوەنە، بانەو سوورە سیٛ پاڵشدان  کەشو مڵوٙوەردیٛ ،لوتەو دالانی و کەشو ڕنگینیٛوە، و  پیٛسەو تافو قەڵوەزی میٛرە وار پەی دلیٛ دەرەی،چەمەو زەڵمی ئاویٛ ھەمیشەیەنە و وشک نمەکەروٙ وەلیٛ ھەر ساڵی وشکەو کەم وارانی بوٙ کەم کەروٙ، ئاوەو چەمەو زەڵمی لای سەریوە ئاوەو ھاناوەکاو دەرەو کەڕەجاڵیٛش تیٛکەڵ بانە،وارو دەگیوە ئاوە ھاناوەکا وشکەناویٛ، سەرەو چیٛڕ ملوٙ وەردەمو دەگاو ئەحمەدوای و ناوباخنیرە ،تا یاووٙ دلیٛ ناحیەو خورماڵی، ساراو دەشتەو شارەزور بڕوٙ ملوٙ ھەتا مجیوٙ دلیٛ ئاو بەندو دەربەندیخانی، ئاوە و وەرپەنگو دەربەندیخانی گیٛڵوٙوە پەی دلیٛ تەختو شارەزوری و پنەش ماچا وەرپەنگو سیروانی  (دەریاچەو سیروانی).

چەمەو زەڵمی وەڵیٛ ئانەی بلوٙ دلیٛ خورماڵی دەرە(ڕوٙخانە) و خەندەقیش مجیوٙنە، ئی ڕوٙخانە وەھار و  زمسانەنە ھەنو ئاوەو وارانو وەروینە تاویوٙوە جە ھەورامانەو میٛ ، دەرەو سەرگەتیٛ جە کویسانەکاو ھەورامانیوە  شەڵواندڕ و دەرو مەڕیوە ئاوەو وارانی میٛ پەنەش ماچا دەرو سەرگەتیٛ ھەتا سنورو دەگا کیٛشا،نزیکو گوڵپی گنوٙوە پەنەش ماچمیٛ ( دەرەو بەرەومەڕا) ڕوٙخانەو بەرەو مەرا یام (دەروبەرمەرای ) پیٛچکەروٙوە دەورو بانەو بەرمەڕایرە  ملوٙ تا ئاوای ڕوٙسەم بەگی، چاگەو ترازیوٙ پەنەش ماچا ڕوٙخانەو خەندەقی تا مجیوٙ دلیٛ زەڵمی سەرەتاو شارو خورماڵینە،دلیٛ خورماڵیٛنە  چەمەو ئاوەو گەنجانیش تیٛکەڵ بوٙ (ئاوەو گەنجانیٛ چەمیوە گەورەو سازگارا ،ئاوەو شارو خورماڵی مڎوٙ ھەرگیز وشک نمەکەروٙ ) ،سەد مەتریٛ ملی وارتەر  ئاوەو (گەڕاوەو خورمالیٛش مجیوٙنە) ئاویٛنە گوٙگردەش چنەنە و پەی لابەردە جوٙرەھا دەردیٛ پوٙسی کەڵکش چنە ھوٙرگیٛرا، چەولاتەروٙ ئیپەڕو دەگاو شیرە مەریٛوە  چەمیٛ ئاویٛ ھەن کە زەمینەکا وەردەمیش ئاوداری کەروٙ ،زیادەکیٛش ملوٙوە سەرو ڕوٙخانەو  زەڵمی،   ڕوٙخانەو زەڵمی ملو ڕیٛ گیٛڕوٙ  سەرەوچیٛر ئەودیمو تەپوچەقەلاوایرە تا جادەو ھەڵبجەیو سەیسادەقی دلیٛراسەو دەشتەو شارەزورینە بڕوٙ ملوٙ نزیکو دەگاو قەدەفەرینە تەختو شارەزورینە یاووٙ  بە وەرپەنگو سیروانی.

2 – دەرەو بیاری: دەرو بیارویٛ یام ڕوٙخانەو بیاری وەرواوە و دەرەوھانەگەرمڵەی و کەیمنەو بیرواسیو کویسانەکا  نوەیجەڕیو ھەیاتیو تەتەی یاگەکاتەرو ئاکەشیە تاویاوە مەیارە وار تا گردو باخەکاو دەرەو بیاری ئاوداری کەروٙ پنەش ماچا دەرەو بیاریٛ ،چەودیمیچ پنەش ماچا دەرو ھانە گەرمڵەی، ھەتا دەگاو خارگیٛلانی دەرەو بیاری میٛ دماو ئانەی ملوٙ سەرەوچیر وارو دەگاو خارگیٛڵانیوە پەنەش ماچا دەرەو خڕی ،ملوٙ شارەزور بەینو دەگاو  گوٙمەلاریٛ و خیٛلو حەمەیرە، چن دەگیٛوە شارەزوری بڕوٙ ھەتا جە جادەو قیرەو ھەڵەبجەیو سەیسادەقی  بڕوٙ ملوٙ  تا یاووٙ پەنگاوەو سیروانی دلیٛراسەو دەشتەو شارەزوریەنە، یانی تیٛکەڵو ئاوەو ڕوٙخانەو زەڵمی نمەبوٙ.

3 – دەرەو خڕو خەزیٛنەی:  ئی دەرە (چەم)  جاران دلیٛ ھەلەبجەیەو ئیٛ ،ئیسایچ مەنەن ،تەنیا وەھارو زمسانەنە ئەگەر واران فرە بوٙ ئاویش ھەنە ،دەشتەو وارو ھەلەبجەیەن ملوٙ سیروان و حاجیە ڕەقە ،مل منیوٙ نزیکو  دەرو خڕی و زەڵمی مجیوٙ دلیٛ پەنگاوەو سیروان،

4 – چەمەو ڕیشینیٛ: ڕیشیٛن دەگیٛوەنە وارو ئامورەی بنارو دەشتەو شارەزورینەو دامنەو کەشکاو ھەورامنیوە، ئی ڕوٙخانە سەرەو چیر ملوٙ جادەو قیریٛ بڕوٙ دلی دەگاو گردە نازیٛنەو و ملوٙ نزیکو دەگاو قەدەفەری وارو ڕوٙخانەو زەڵمیوە مجیوٙ (وەرپەنگو سیروانی) .

5- ڕوٙخانەو “چەمو چەقانی” : ئی ڕوٙخانە واراناوە و  وەرواوەو  وەھارو زمسانو کەشوو سوریٛنی و نزیکو دەگاو جیومەرسیوە سەرچەمە گیٛرو  میٛرە وارو  شانەدەرینەو دلیٛ سەیسادەقیرە ملوٙ دەشتەو شارەزوری هەرپاسە  ڕوٙخانەو حەساریچ چەنی چەمو چەقانی پیٛوەرە تیٛکەڵیٛ با  ،بەین ڕوٙخانەو زەڵمی و تانجەروٙینە مجیوٙنە وەرپەنگو سیروانی.

6 – سەرچمەو ئاوەو (سەراو و سبحان ئاغای ) ،گنوٙ ئەودیمو سەیسادەقی، پەشتەو دەگاو  سەراوی ،دماو ئاوداری  دلیٛ دەشتەو شارەزورینە ،ئاوە زیادەکیٛش وارو سەیسادەقینە ملوٙنە دلیٛ پەنگاوەو سیروانی.

7 – سەرچەمەو ئاڵانقوٙزی جەدەگاو کانی پانکەی،دماو ئاوداری زەمینەکاو وەردەمیش،زیادەکیٛش لاو دەگاو تەپی کەرمیرە  مجیوٙ پەنگاوە و سیروانی.

8- سەرچەموە ئاوەو قوماشی: دلی دەگاو قوماشینە بەرمیٛ و زەمینو زارو وەردەمیش ئاوداری کەروٙ زیادەکیچش نزیکو تەپەکەلی ملوٙوە سەرو  پەنگاوەو سیروانی.

9 – ڕوٙخانەو تانجەروٙی:ئی ڕوٙخانە  جە سەرچەمەو ئاوە سەرچناری و چن دەراویٛ وەھارە ئاوی ئەودیمو سلیٛمانیوە مەیا چنی چن ھاناو دەرەوایٛ تەری وەرنیشتو سلیٛمانیوە یوٙ گیٛراو  ڕوەو وەرکەوتو سلیٛمانی مەیا پەی دەشتەو شارەزوری و مجیا دلیٛ پەنگاوە سیروانی.              9- چەمەو بویسان سوری: دلیٛ دەگاوبویسان سورینە  (بەینو شارو عەربەتیٛ و زەڕاینی )، دوویٛ سەرچەمیٛ ئاوی فریٛ هەنی  ئاوداری زەمیەنکاو  وەردەمو ویٛشا کەراو زیادەکیٛچش ملوٙنە دلیٛ ئاوە تانجەروٙی و مجیوٙ پەنگاوەو سیروانی، ئیسا ئاوە بویسانسوری بە لولەکەشی ئاوەو واردەو خوٙڵکو قەزاو شارەزوری ناحیەو زەراینی  مڎوٙ، دەگوا بویسان سوری دەگیٛوەنە شوٙنەمای کوٙنو دیٛرینش چنە ویٛزیانەو.

د.ناجح گوڵپی  1/9/2017 ھەورامان یەکەم ڕوٙ جەژنەو قوربانی

 hewraman
Load More In گردین

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

چ ڤیتامینێوە پەنەوازەن ژەنی شوٙتدەرە بوەروٙش؟

 چ ڤیتامینێوە پەنەوازەن ژەنی شوٙتدەرە بوەروٙش؟ جە ماوەو لەمپەڕینە  ژەنی هەر ئینا هوٙشو ئان…