یانە ئەدەب و هونەر گۆرانیەی هەورامیە بەشێوی ئەساسی جە فۆلکلۆروو خەڵکوو هەورامانی

گۆرانیەی هەورامیە بەشێوی ئەساسی جە فۆلکلۆروو خەڵکوو هەورامانی

158

گۆرانیەی هەورامیە بەشێوی ئەساسی جە فۆلکلۆروو خەڵکوو هەورامانی

ویەردەی وەڵین ئامانو یادم

تا تۆ شیرین بی ئەمنیچ فەرادم

جە دەورانێوەنە مژیومێ کە فۆلکلۆر فرە کەم ڕەنگ بیەن.ئەگەر کۆچێو بلمێوە دماوە پەی سی چل ساڵا چەی وەڵتەری مەعلوومما وەنە بۆ کە ڕەسموو رسوومات نە تەنیا جەهەر مەنتەقێوەنە، بەڵکووم جەهەر دەگێوەنە جیاواز بیەن.زەماونەکێ ، تازیەکێ ،مێمانیەکێ ،گۆرانیەکێ و…جەدەگا پەی دەگای تەوفیرش کەردەن و ئینە نیشانەو دەوڵەمەن بیەی فەرهەنگوو خەڵکی بیەن.هجووموو بێڕەحموو تکنۆلۆژی جە سەردەموو ئارۆیەنە پێسە لافاوێوی سامناکی  گەرەکشا ڕەسموو ڕسوومە فۆلکلۆرەکا بەرۆ چەنی وێشوو نقمەسارێشا کەرۆ.مەزانوو ئەپی گرد ئیمکاناتۆ چی هەمیشە خۆزگە بە پارا.زیندە بیەی هەر ملەتێوی مەشرووتا سەروو زیندە بیەی زوانیشۆ و زیندەبیەی زوانی پێسە ماباقی زیندە بەڕۆحەکا  نیازش بە قووتوو واردەمەنی بەقوەتیا.یۆ جە واردەمەنیە بەقوەتەکا زوانی،ئەدەبیاتا و ڕەنگا گۆرانیەو فۆلکلۆر نەقشێوی فرە ئەساسیشا بۆ پەی زیندە هۆرگێرتەی هەرزوانیوی.پەی نموونەی ئەوەگێڵنای نۆکتێوێ جە ویەردەی وەڵینەنە متاوو سەرچەمێو بۆ پەی نویستەی کتیبێوی.هەرهونیێو جە هونیەکا “مەولەوی “جە “مەسنەوی مەعنەویەنە”وێش دەریێوا کە مجیۆرە ئەقیانووسوو ئەدەبووتەنانەت فۆلکلۆروو فارس زوانەکا.ئەفسانەکێ ، فۆلکلۆرەکێ،مەسەلەکێ و..گردوو ملەتەکا پێسە یۆیەنێ بەڵام هەرکەس بە زوانو وێش. “خانای قۆبادی” چە وەش ماچۆ:

هەرچن مەواچان فارسی شەکەرەن

کۆردی جەلای من بەس شیرین تەرەن

مەعلوومەن جە دەور دنیای بەد ئەندێش

دڵشادەن هەرکەس بە زوانوو وێش

هەرپاسە مەولەوی فارس ماچۆ:

“چار کس را داد مردی یک درم

آن یکی گفت این به انگوری دهم

آن یکی دیگر عرب بود گفت لا

من عنب خواهم نه انگور ای دغا

آن یکی ترک بود و گفت این بنم

من نمی خواهم عنب خواهم ازم

آن یکی رومی بگفت این قیل را

ترک کن خواهیم استافیل را”

تەرجمەش:

بە چوار کەسا داش پیێو یەک دینار

بادەوش هەنگووری فارس ماچۆئەمجار

یۆشا عەرب بێ ماچۆ لابەرە

هەنگووریم پەی چێش عەنەب باوەرە

ترکەیچ فەرماواش وازبارەچەنەم

عەنەب کێ موەرۆ پەیم بارە ئزەم

ڕوومی وات مەکەر ئازیزقاڵووقیل

گرد قسێتا کەردێ مدەوش ئستافیل

نەفەرێوی کە یاوێنە زوانوو هەرچواری دینارەکەش گێرتوو هەنگووریش پەنە ئەسا و داش پەنەشا و هەر چوارڕازی بیێ و بە خواستوو وێشا یاوێ.

تەقریبەن گردوو زوانە مەترەحکا دنیای پەی جەم کەردەی ویەردەی وەڵینیشا جە تارێخو گێرەش پەنە هەرتا گۆرانیەو فۆلکلۆرەکای تەری هەرمانەشا کەردێنەو کتیبێشا بە چاپ یاونێنێ تا زوانشا زیندە مەنۆ و نەسڵی ئایندە چەنەشا بەهرە هۆرگیرۆ.فارس زوانەکێ هەرجەدەورەو “سامانیان” یۆ هەرتا ئیسە بە گۆرای گۆر هەرمانەکەرا .جە دەرباروو “سلتان مەحمودی غەزنەویەنە” فرەتەر جە هەزار شاعێرا کۆبێنێوە.جیاواز جە شاعێرە دەرباریەکا کەسانێو پێسە “فردوسی” و ” مسعود سعد سلمان”ی هەرگیز ملشا نەنامنا پەی قۆرەتوو ئی پادشایەو وێشا تاقوو تەنیا تاواشا جە پارێزنای زوانوو فارسی هەنگامێوەی چامنێ بنیا کە جە ئارۆنە مشیوم عەرەبەکێ شیمالوو ئافریقای واچا ئەگەر ئێمەیچ یۆ پێسە فردوسی ما بیە زوانما نەبێ بە عەرەبی.ئی تەلاشوو تەقەلا بە حیمایەتوو قۆرەتی حکوومەتی هەر بەردەوام بیەنوو کەسایەتیانێو پێسە “سیدمحمدعلی جمالزادە”،”علی اکبردهخدا”، “صادق هدایت”،”جلال آل احمد”،”صمدبهرنگی”،”احمدشاملو”وە کەسانێ تەرێ جە دەورانە مۆختەلیفەکانە تاوانشا بە جەمئاوردەی ڕەسموو ڕسوومەکا خزمەتێوی شایان بە زوانی فارسی کەرا.ڕەنگا ئێمە واچمێ دەی ئادێ دەسەڵات پەشتیشاوە بیەن ،ئێمە چێش؟ واتما فردۆسیچ وێش تەنیا بێ، ئەی ئاد چەنی تاواش شەس هەزار شێعرێ جە سی ساڵێنە واچۆ و نازۆ زوانوو فارسی دووچاروو تەمامیای بۆ؟ وێش ماچۆ:

“بسی رنج برم در این سال سی

عجم زنده کردم بدین پارسی”

تەرجمەش:

فرە ڕەنجم دا من جەدمای سی ساڵ

زیندەم کەردو فارس ڕەنج نەبی بەتاڵ

چی مشۆ یۆ پێسە “اسکارمان (1867-1917)خەڵکوو وەڵاتوو(ئاڵمانیا)ی بێ و کتیبوو”گویش کردان موکری”بنویسۆبەڵام ئەمنی هەورامی نەتاوو ڕازەکا مامێم جە پاڵوو دەسیمەنە بنویسوو؟یا کێن کە بتاوو نویشتەکا جەنابوو”مینورسکی”جە بارو مەناتقوو کۆردەسانیو ئینکارکەرۆ؟”علاالدین سجادی”،”شێخ محمد خاڵ”وخەڵکانێ تەرێ جەڕاو زیندەکەردەی فۆلکلۆری سۆرانی هەرمانەشا کەردێنەو کتیبێشا نویستێنێ. هەرپاسە کتیبوو”گۆرانی یا ترانەهای کردی” نویستەو”محمد مکری” سەبارەت بە گۆرانیەو ناوچەو مۆکریانی و کتیبوو “شورشیرین”نویستەو”خسروپرهام”ی سەبارەت بە گۆرانیەکا دەوەروو کرماشانی بە زوانی کۆردی کرماشانی تاوانشا نەقشێوی تایبەتیشا بۆ پەی پارێزنای کەلیمە فۆلکلۆرەکا زوانوو وێشا.

ئەچی دەورانەنە کە ئێمە مژیومێ “یۆنسکۆ”ی نامێ نیان زەمانوو مەرگوو زوانەکا.یۆنسکۆ ماچۆ جە دەقەرنی ئەخیرەنە فرەتەر جە دوێ هەزار زوانا فوتیێنێ.زەروورەتا پەی پارێزنای زوانی هەورامی هەرکەس هەرچی مزانۆو هەر چی ئینا توانشەنە بەرش وزۆ و بارۆش سەروو کاخەزی.ڕەنگا یۆ جە ئەوەڵین هەرنەکاپەی پارێزنای زوانی هەورامی جەم کەردەی فۆلکلۆری بۆ.گۆرانیەی هەورامیە کەلاوەنە جە کەلیمات وو مەتاڵبی فۆلکلۆری.سەرچەمەو گۆرانیەو هەورامی ئینا چکۆ؟ ئیبەزمە فەتوو فراوانێ ئەوەڵین جار کێ واتێنێ؟عۆمروو گۆرانیەو هەورامی بە درێژایی تاریخیا.”مهری مۆیدمحسنی”جە مەجەلەو “نگارستان شمارە 692″ماچۆ:”پژوهشگران اولین نغمه های مکتوب را به زردشت پیامبر ایرانی نسبت می دهند.”ئادە بڕواش ئینا سەروو ئانەیۆ ئەوەڵین ئاوازەکێ کە نویسیێنێ جە دەورانوو زەردەشتی پێخەمەریەنە بیێنێ.دەی جا هەورامیێچ کە زەردەشتی بە پێخەمەری هەورامی زوان مزانا مشۆم سەلەمیۆ پەیشا وە سەلەمنا بە خەڵکای تەریچ کە سەرچەمەو گۆرانیێ مەکتووبەی هەورامیێ جە دەورانوو زەردەشتیەنە بیەن.شاعێری پایەبەرز چە وەش فەرماوو:

کتابی زەرتشت کە ئەوستایە

وەک باقی کتێب خەڵاتی خوایە

بە زوان هەورامی هاتە سەر بەشەر

یانێ های زەرتشت بوو بە پێخەمەر

گۆرانیەکێ ماباقی زوانەکا کیتابەت کرێنێ ، بەڵام گۆرانیەو هەورامانی تا ئیسە نەنویسیێنە .ڕەنگا نویستەی گۆرانیەو هەورامی هەنگامێوە خرابە نەبۆ پەی وەرزوو شووم کەردەی بەشێوی ئەساسی جە فۆلکلۆروو ئی زوانەیە.با بنویسیوو ، تەجزیەو تەحلیل و ڕێزەوشۆر کریۆ.گمانم نیا جە دلێ ئی خەرمانەینە داسیچ هەنێ کە بە کەم کەردیشا خاس جە خرابی جیا کریۆوە.هیچ چێوێو سەدی سەد خاس نیا و هیچ چێوێویچ سەدی سەد خراب نیا.سەرنجدای قووڵ جە دلێ کەلیمەکا گۆرانیەو هەورامانی متاوو کۆمەک کەرۆ بە پێدا کەردەی ڕەوابتێوی کۆمەڵایەتی بەینوو ئی زوانیە چەنی زوانای تەری بە تایبەت زوانی سۆرانی.بە نەنویسیای و بە پاکەوکەردەی هەر هونیێوی جە زوانێوەنە تەوەنێوەو دیواروو گۆرانیێ بەرمێ وە بە بەرئامای تەوەنەکا کەم کەم عەمارەتوو گۆرانیێ وڕۆ و خوای نەخواسە فەرهەنگوو زوان رووبە خاپووری مەیل کەرۆ.

جە قەدیمۆ پەی قووڵ ئەژناسای کەسێوی واتەنشا :”مشۆ لنگێو مەکیش چەنی بوەری تا بژناسیش”یانێ های ئەژناسای ئەپا سووکوو ئاسانیە نیا.ئەژناسای هەر ئانە نیا کە چن کەڕەتێو چەنی کەسێوی هۆرسوو نیشتت کەردەبۆ یا بە چێوێوی چەمت کەوتەبۆ ئیتر واچی مژناسووش.هەرپاسە کە گۆشدای هەر ئانە نیا کە ئەژنەویەبۆت ، ئەژناسایچ هەرئانە نیا کە چەمت پەنەکەوتە بۆ و دیەبۆت.یۆ جە راکاو ئەژناسای هەرملەتێوی بە ملەتای تەری ڕاو هۆنەریەنە وە جە دلێ هۆنەریەنە مۆسیقاوگۆرانیە قسێ ئەوەڵی کەرۆ چوونکە ئی هۆنەرە نیازش بە خوێنەواری فرە قووڵی نیاو تەقریبەن گردکەس متاڤو باسش کەرۆ و گرد کەسیچ میاڤوشەنە.ڕەنگا جە هەورامانە نە و تەنانەت جە دنیایچەنە کەمتەر کەسێو بۆ کە “ام کلسۆم”،”ئیبراهیم تاتلیس″،”شەجەریان”و”مایکل جەکسۆن”ی نەژناسۆ.دیارا ئێمە مەیاومێنە هوونیەو گۆرانیەکاشا بەڵام دەنگە وەشەکێشا تاموو لەزەتێوی وەشما مدۆ پەنە.دەی ئایا پی چندە وەختە کە ئێمە وێما گۆرانیەو هەورامانی مدەیمێوەنەو مژنەومێش گۆشما پەی گێرتێنە؟ئایا تێبینی و سەرەنجیوی قووڵما دان دلێ گۆرانیەو هەورامی؟ یا هەر پەی خەم بەرکەردەی و شادێو هۆرپڕای گەرەکەما بیێنە.من ئەجۆم هەرکەس گەرەکش بۆ گۆرانیەو هەورامانی شناسە کەرۆ مشیۆم چەنی گۆرانیێ هەورامیێ بژیڤو. دەی ئەگەر نەتاواما گردوو ئاوەو دەلیاوگۆرانیەو هەورامی بە سەتڵەو کۆنە کێشمێ با ئەقەلەن لامشتێوش چەنە نٶشمێ.

گۆرانیەو هەورامانی فرە وەروەڵانە.نزیک بە نیم قاڕنێن کە گۆرانیەی هەورامیە خاس یا خراب تەجیل کریۆ،دەنگ وەشوو دەنگ گۆل ، گەورەو گۆلانە، خوێنەواروو نەخوێنەوار ماچۆو مژنەڤو.هەمیشە گۆرانیەو و گۆرانیواچوو هەورامانی وەراوەروو ئی پرسیارێوە بیەن کە چی هەربەزمیڤوو گۆرانیەو هەورامی پێسە گۆرانیە سۆرانیەکاو فارسیەکاو ماباقی زوانای تەری شێعرەو تایبەتەو وێش نیێنەش؟بەپەیلواو من ئەگەر هەر بەزمێو جە گۆرانیەو هەورامی هوونیەو تایبەتوو وێش بۆش گۆرانیەو هەورامی جە ڕەسەنایەتی گنۆو ئالیاژێوی تازە چەنەش وەشکریۆ.هەر بەزمێو جە گۆرانیەو هەورامی جاریانی جار تێکرار بیەنۆ وڕەنگا تکرار نەبەی هونیەکا جە هەر بەزمێوەنە باعس بیەبۆ کە گۆرانیەو هەورامی هەر تازێ مەنێبۆ. گۆرانی واچی نەخوێنەواری هەورامی پەنەش ڕێک نەکەوتەن کەپەی هەر بەزمێوی شێعرێ تایبەتێ بنیۆرەو وەرێشا کەرۆ و جەتێکراروو بەزمەکەیەنە مەسەلەن جەدمای دەساڵا هەر ئانیشا واچۆوە.سەرەنج دەیدێ پەی گۆرانی واچەهەورامیەکاو ئارۆیچ کە هەم ئامێری موسیقایشا ئینا وەروو دەسیەنەو و هەم خوێنەوارێچەنێ ، دەی چی جە تێکراروو بەزمەکاشانا شێعرەو بەزمەکا ڤاڕا؟من ماچوو ڕەنگا ئینە خسڵەتیوی جیا نەکریابۆ جە گۆرانیەو زوانی هەورامانیەنە. ڕاسا هەر بەزمێوی هەورامی کەلێمێ تایبەتێ وێش نیێنێش بەڵام چوار چێوەو واتەی کەلیماتی پەی هەر بەزمێوی تەقریبەن ڕەعایەت کریان . مەسەڵەن جە گۆرانیەی شادەنە کەلیمێ خەمگینێ نەواچێینێ وە جە بەزمی خەمگینیچەنە کەلیمێ شادێشا نەواتێنێ و ئەگەر واتێبایچشا ژمارشا هەرفرەکەما. تۆ تەماشەوبەزمە شێخانەکا کەردێ شێعرەکێ چن وەش ئینێ جە چوارچێوەو بەزمەکەیەنە.یا بەزموو “کەڵی پەی کەڵا برزش مزانی”. یەک دوە بەزمێو هەنێ کە کەلیمەکیشا تایبەتێنێ و تا ئایاگێ کە من سەرەنجم دابۆ فەقەت دەفعێو واچیێنێو ئێتر تکرارێ نەبیێنێ و یەک قەوڵیێچەنێ و کاک عۆسمانی واتێنێ.پێسە بەزموو کۆشیای کاک”تاهێری ،کاڵێ هەو کاڵێ” یا بەزمەکەو”حەیوو بەییو نەی”.کە متاوو واچوو ئی بەزمە جە دەموو گۆرانی واچێوی بێسەوادی هەورامیو ئەلحەق شاکارا.

ئەپی حاڵەو سەرەنجتا مدەو بە چن تێبینیێوی جە دلێ گۆرانیەو گۆرانی واچە سنەتیەکا ناوچەو هەورامانی:

1- بە هەر ئاوازێوو ئاهەنگێوی هەورامی کە لائەقەل یەک بەیت هوونیەش پەنە واچیێبۆ ماچا “بەزم “وە هەر بەزمێوی نامێ تایبەتەو وێش هەنەش کە پا نامێ مژناسیۆ، پێسە بەزمەکەو “پێچەپێچەکا”،”شیرین ئای شەماڵ”،”سنجانەوسنجانە”ی.بەزمێ گۆرانیەو ناوچەو هەورامانی دابەش کریێنێ بە چن نۆعێ : “سیاوچەمانە ، دەرەیی ، وردە بەزم ، شێخانێ ، چەپڵێ .”وە بە عام بە دوێ نۆعێ :”خاوێ و کرژی “.ممکێنا هەر بەزمێوەنە دوێ کەلیمێ واچیێبا یا دە کەلێمێ و بەڵکووم فرە تەر.جە سیاو چەمانەنە و جە بەزمێ خاوێنە کەلیمێ کەمتەرێ ماچیا چوون ئەگەر کەلیمێ فرێ واچیا بەزم درێژوو جە حەوسەڵەنە بەرمشۆ، بەڵام جە چەپڵێنە کەلیـمێ فرەتەرێ ماچیا چوون بە واتەی کەلیمای فرەیچ بەزم درێژمەبۆ و جە حەوسەڵەنە بەرمەشۆ.هیچ مقیاسێو نەبیەن پەی تاینوو ئەندازەو بەزمی ، سەلێقوگۆرانی واچی تایین کەردەن کە مشۆ بەزم تا کۆگە کێشیۆرە.ئاها بڕێو یاگێنە ماچۆ فرە زوو بڕیشۆ یاماچوو فرە کێشتەنشەرە.هەربەزمێو متاڤوو یەک قەوڵی ، دوەقەڵی وە یام چن قەوڵی واچیۆ.بەڵام شکە مەبەروو بەزمێ سیاوچەمانەی تا ئیسە چن قەوڵی واچیێبا. یا یەک قەڵی بیەن یام دوەقەوڵی.

2– بە هەر بەیتێوجە شێعرەو گۆرانیەو هەورامی ماچا کەلمێوە .مەسەڵەن ماچۆ :ئاتۆخا دوی کەلیمێ گۆرانیێما پەی واچە.بە نیمەو بەیتەکێ ماچا نیمەو کەلیمەکێ:

کۆرپێ قەد باریک قامەت وێنەی نەی

تۆ کۆنەکەی گۆزە جە بەحری بێ پەی

ئینە کەلیمێوەنە ، بە هەرکام جە ” کۆرپێ قەد باریک قامەت وێنەی نەی” و ” تۆ کۆنەکەی گۆزە جە بەحری بێ پەی” ماچا نیمەوکەلیمێ.

3- هەر گۆرانی واچێوی هەورامی جە نۆبەووێشەنە جەهەربەزمێوەنە،تەنیا کەلیمێوەش واتێنە و دمای ئانەیە کە نیمەو دوەموو کەلیمەکێش تکرارە کەردێنۆ گۆرانیواچی تەرنۆرەش بیەن کە جە ئاخروو ئۆخروو تکرارەکەیەنە دەسکەرۆبە گۆرانی واتەی و ئی ڕیتمە بە درێژای تاریخی تکرار بیەنۆ. بەڵام بڕێو جارێ گۆرانی واچی وەڵین گەرەکش بیەن دوێ یا چن کەلیمێ پێوەرە واچۆ ئینجا ئەو گۆرانی واچەکە دەس پەنە کەرۆ،ئانە نە کە نیمەو دوەمیش جە هەر کەلیمێوەنە تکرار نەکەردەنۆ یانێ های من هەڵای ماچای ماچوو، تا ئایاگێ کە نیمەودوەموو کەلیمێ ئاخریش تکرار کەردەبۆوە ئینجا گۆرانی واچی تەر پەیش بیەن دەسکەرۆبە واتەی.من پێسە تەفسیرم کەردەن کە هەر گۆرانی واچێوی هەورامی ئامێروی موسیقی بیەن پەی ئەو یۆکەیشا.جە گۆرانیێ خاوە و ئارامەنە نیمەو دوەموو کەلیمێ تەنیا یەکجار تکرار بیێنو و فرە کەم مژنەویۆ کە فرەتەر جە کەڕتێوی تکرار کریابۆوە، بەلام جە چەپڵینە جاری چامنە هەن کە گۆرانیواچ فرەتەر جە چن کەڕەتا نیمەو دوەموو کەلیمێ تکرار کەرۆوە ئینجا پەیشمسنیۆوە .بە ڵام جە سیاچەمانەنە نەتەنیا تکراروو کەکلیمێ نیا بەڵکووم هەرگۆرانیواچێو تەنیا نیمەو کەلیمێوێ ماچۆ.کەکەلیمێ تامامیا بە بێ تکرار گۆرانیواچی تەر دەس پەنەکەرۆ.

4- جە هەربەزمێوی سیاوچەمانەنە نیمەو کەیلمێوێ گۆرانیواچێوی واتەن پەی ئەونیمەکەیش گۆرانیواچی دوەمی ئامان دادشوو ئادی ئیدامەدان (تکراروو کەلیمێ جە سیاوچەمانەنە نیا وە ئەگەریچ بۆ هەر فرە کەما وناعیلاجی بیەن) چە سیاوچەمانەنە مەشیا  گۆرانی واچەکێ گردوو کەلیماشا جە وەربیێنێ وە پاسەیچە بیەن . کەمتەر وینی گۆرانی واچێو کەلیمێوەش دەسپەنە کەردێ بۆ و ئەویشا نەزانێ بۆ.ئیسە ئەگەر ئەحیانەن گۆرانیواچێو کەلیمێوەش دەسپەنە کەردێبۆئەوگۆرانیواچەکەیتەرنیمەودوەمیش نەزانێبۆ ئیشارەتش دان کە وێت(گۆرانی واچی وەڵین) ئیدامەش دەو تەمامنەش ئیجا پەی شرووعی دووبارەی گۆرانی واچی دوەمین کەلیمێش مەرزنینەرە و ئی پرۆسە جە سیاوچەمانەنە بەردەوام بیەن.سەروو سیاوچەمانەیۆ فرە فرەتەر باسوو باتوور کریان تا سەروو ماباقی ڕیتمەکا گۆرانیەو هەورامیێو.هەر یۆ بە جۆرێ پەیلوێوش هەن سەروو تاریفوو سیاوچەمانەیۆ. بە ڵام من ماچوومەعموولەن هەر بەزمێو بە” لەیل “کۆشیۆرە سیاوچەمانەن،کنالەیل ، ئاخ لەیل ، داخ لەیل، ئۆف لەیل،…”ڕەنگا سیاوچەمانای تەرێچما با کە بە “لەیل” نەکۆشیارە.

5- پێسە یۆ بەیتێ هەر کەلیمێوە جە گۆرانیەو هەورامیەنە ماناش تەمامیێنە.ئانەنە کە هەرگۆرانیواچێو جە نۆبەو وێشەنە هەرتەنیا کەلیمێوەش واتێنە بە ڵام بڕێو جارێچ دوێ یەرێ کەلیمێ وە یا فرەتەرێچش واتێنێ تا مانا و کەلیمەکێ خاستەر گنۆ یاگێ پێسە :

 شنەفتم لەیلم کەرەم نمانان

عەترچەنی زڵف دەسماڵ کیانان

زڵف پەی بەقیەی زام عەتر پەی مەڵهەم

دەسماڵ پەی پێتەی زامی پڕ ستەم

6-بڕێو جارێ بخەیر چانەی گۆرانی واچی ئەوەڵی نیمەو ئەوەڵیو نیمەو دوەموو کەلیمەکێش واتێنە نیمێوو یەرەمیچش لکنێنەپۆرە ئیجا جەتێکراروو نیمەویەرۆمی گۆرانی واچی تەری ئەسانو پەیش .پێسە:

بەنەرم نەرموو بەخاوخاو وێمبدەو بە ئاوا

ئاوەکەیچ بم با بە چەم ڕەزاوا

بم با بۆ ماڵی ماڵ لە کەڕاوا

7- جە برێو کەلیمێنە  بە نیمەو ئەوەڵیو نیمەو دوەمی مانوا شێعرەکێ مەتەمامیۆ و گۆرانی واچ ئیجبارەن مشیۆم نیمەو یەرەمیچ واچۆ تا ماناوکەلیمێ پەی گۆشگیری خاس خاس  گنۆ یاگێ  پێسە:

پایێ نەپێچیۆ شەوێ پاتەوە

دەمێ سڕ نەبۆ سەرگۆناتەوە

چە فایدە مدۆ ڕۆژ وە لاتەوە

8-چوون گۆرانی واچەکێ مەنتەقەو هەورامانی پەی سۆرانیەکایچ گۆرانییشا واتێنێ وە جە واقعیچەنە سۆرانیێو هەورامیێ جیاوازیێوی چامنەشا نەبیەن و شادی و شیوەنشا پێوەرە بیەن ، گۆرانیەی هەورامیە کە لیمێ سۆرانێچش چەنە نێ و هەرتا ممکینا نیمەو کەلیمەکێ سۆرانی بۆ ئەو نیمەکەش هەورامی و بە عەکسۆ.پێسە :

نەم دی وەک لەیلا عاشق شەیداکا

ئێوەیچ وەکوو من شێتوو ڕسوا کا

یا

پرسیم لە چنار پلوور هاتە جواو

وتم یارەکەم نەهاتوە بۆ ئاو؟

9- جە بڕیو یاگێنە قافیەو ڕەدیفوو کەلیمێ شەلای شەلۆ بەڵام نەفسوو کەلیمەکێ وەشا . پێسە:

زڵفێو ڕۆی ئەزەڵ کرژوو لوول نەبۆ

حەشا ئازڵفە هنوو تۆ نە بۆ

یا:

کەرە پەنجەرە خەزان زەردبیەن

نارنجوو لیمۆ تیکەڵاو بیەن

جە کەلیمە ئەوەڵینەکێنە “نەبۆ” و جە دوومینەکێنە “بیەن” ڕەدیفا بەڵام قافیەشا نیا.

10- هەرچن گۆرانی واچی هەورامی بێسەواد بیەن بەڵام چانەیە مشۆ کەخەڵکە سەواد دارەکێ شێعرێ شاعێرەکای تەری پێسە مامۆسا مەولەوی و مامۆسا بێسارانی ومامۆسا سەیدی و..یشا پەی وانێباوە و ئێدیچی وەرێشا کەردێبا. ئەپی حالەوسەرچەمەو کەلیما گۆرانیێ هەورامیێ متاووئینێبا:

1/10-کەلیمە فۆلکلۆرەکێ کە بە درێژای تاریخی سینە بە سینە ئامێنێ.

2/10-هوونیەو شاعێرەکا هەورامانی.

3/10-گۆرانی واچ وێش بە گوێرەو تەوانوو وێش کەلیمێش وەشی کەردێنێو واتێنێش.

4/10-کەسانێ تەرێ کە نزیکێ بینێ بە گۆرانی واچی هەورامی شیعرێشا نیێنێرە پەیشا.

5/10-کەشوو هەواو دەگاو جۆغرافیاو هەورامانی ئەجۆ هەرپەی شێعرێو گۆرانیێ وەش کریان.

11- فرەو جارا بە مناسبەتوو مەکانی و زەمانی خاسی کەلیمی هەر کەلیمێنە بەڵام گۆرانی واچی هەورامی پەی بەیانوو هەستی نامێ مەکانەکەیش ڤاڕەینە.پێسە:

بدیە پەی شاهۆی بەفری پەسووپێش

تۆ جە شارەزوور من شاهۆم پەی چێش

چانەینە جیای شارەزووری “گەرمیان” ،”هەڵەبجە” ،… ئامابۆ.

بدیە پەی شاهۆی بەفری پەسووپێش

تۆ جە گەرمیان من شاهۆم پەی چێش

12- جە بڕیو یاگێنە ممکینا یاگێ بەعزێو لۆغەتاشا ڤاڕیبۆ بەڵام لتمەشا نەدان ماناو کەلیمێ . پێسە:

جارجار بەڕووی ناز لاکەرەلاوە

زامزەدەو تۆنا زامم کۆلیاوە

“زامزەدەو تۆنا” جە کەلیمێ تەرێنە ڤاڕەێنەش بە ” من زامداروو تۆ”

جارجار بەڕووی ناز لاکەرەلاوە

من زامداروو تۆ زامم کۆلیاوە

13- هەرچندکەلیمەکێ گۆرانیەوهەورامی هەرپێسە شێعرەو شاعێرەکلاسیکەکا دە هێجاییەنە بەڵام جە بڕێو بەزمانە هێجا یا کەمتەر، یا فرەتەر بیەن . ئی کەموو فرەیە نە تەنیا گۆرانیەی هەورامیەش نەخرابنێنەبەڵکووم ئەگەر ئا کەموو زیادشە نەبیێ  تێکەشێ.پێسە:

کێوی هەورامەن خاڵ خاڵە ئاوەدان هەورامان(14هجێ)

مەمکی یارم پرتەقاڵە ئاوەدان هەورامان

یا

مەمکی تڵای ئەحمەریە(8هجێ)

نێژی برژانگ خەنجەریە

هەریاگێویچۆ گۆڕانیواچی لازمش زانا بۆ پەی باڵانس کەردەی گۆرانیێ و ڕێککەردەی هێجاکا جە کەلیماتێوی پێسە “نازەنین”، “قەد باریک”، “سەوزێ”،…..بەهرەش هۆرگێرتەن .

14-پەڕ ڕۆشنا کە گۆرانیەی هەورامیە گردشا بە شێعرەی کلاسیکە جە قاڵبوو مەسنەویێنە و بە دە هجایی واچیێنە، بەڵام بڕێو جارا یاوی بەعزیو کەلیما جە بڕێو بەزمە تایبەتیانە کە پاسە دیارا گۆرانی واچ ئەچی قاڵبەنە بەرئامان.ئەجۆ شێعری نۆش(حڕ=ئازاد) واتەن.پێسە:

ناری وەی هەناری

هەناری دنکت نیە

هەنگوینی شانت نیە

تۆ گڵۆپی شەوقت نیە

یار لە دوورەو دیارە

قەتعەن من زەینم نیە

15- جە دلێ گۆرانیێ هەورامیێنە یاگێ کەلیمە حێماسیا هاڵیەنە تەنیا دوێ یەرێ جارێ کەلیمێ واچیێنێ کە بوەو حێماسەی بدا.پێسە:

بە تەقەی برنەو کەوتمە یاڵەو یاڵ

جە گەرمەتەقە تۆم کەوتیەو خیاڵ

16- جە بڕێو یاگێنە کەگۆرانی واچی هەورامی قافیەش تەنگ بیەن هەر فرە ئەدیبانە وەروو ئانەیە هجا زیادوو کەم نەکەرۆ و قۆرسی شێعرێ نەخرابیۆ پاسە کەلیمێش دەسکاری کەردێنە کە سەرەت سڕمەنۆ.پێسە:

پەرسە جە قیبلەیم مەیلوو مەش لاوەن

یا خەیر چوون زڵفش مەیلەکەش خاوەن

جە ئەسڵەنە “مەیلوو ئێمەش”ا بەڵام ئەگەر واچۆ “مەیلوو ئێمەش “هێجێوەش زیادە بۆ و گۆرانیەکێ تێکە مشۆ. مەیلوو مەش = مەیلوو ئێمەش

یا:

مارم خڕێ بیمارم نەخۆش نیم دەردە دارم

گشت عالەم ئەزانێ من بۆ تۆ شێتوو هارم

جە ئەسڵەنە “بیمارم”ا بەڵام ئەگەر واچۆ “بیمارم”هێجێوەش زیاد بۆ و گۆرانیەکێ تێکە مشۆ.مارم = بیمارم

17– تەماشەو کەلیمێ گۆرانیەو گۆرانیواچی هەورامی کەرە تەنەیا وە تەنیا بە ڤاڕای حەرفێوی ماناو کەلیمەکێ چن ڤاریۆ پێسە:

هیچ دیار نیا کەست نەویر بۆ

مشیۆ شارەزوور خاکش دڵگیر بۆ

بە ئاوردەی “ە” دمای “م” تەماشەکەرە ماناو شێعرەکێ چن ڤاڕیۆ.

“مەشیۆ” بە جیاتێ “مشیۆ”

هیچ دیار نیا کەست نەویر بۆ

مەشیۆ شارەزوور خاکش دڵگیر بۆ!

یا:

دەردت لە ماڵم ئاسکەکەی بەمۆ

قەولت نادەمێ ، تاقیت ئەکەمۆ

تەنیا “ن” مارۆ یاگێ “ئ” تەماشەکەرە چێش مێ پا کەلیمێ:

 دەردت لە ماڵم ئاسکەکەی بەمۆ

قەولت نادەمێ ، تاقیت نەکەمۆ!

18- بڕێو کەلیمێ درێژایشا بە قووڵی تاریخیا . ئی شێعرێ ڕەنگا ئیشارەت بدۆ پەی جەنگەکا ئێران و “ڕوم”ی جە دەورانوو وەڵێ ئیسلامی پێسە:

باڵاکەت بەرزەن چوون بەیداخی ڕوم

دنیا مزانۆ شێتوو هاری تۆم

یا:

کوەکێ “ساکاوی”مدیا ڕۆخانە

من عەجەم تۆ ڕوم پا بەندیمانە

19- ئەسەفا کە فرەتەروو گۆرانیە هەورامیەکا جە کۆنەنە تاریخوو مەکانوو واتەیشا گما بەڵام جە بڕێو جارانە و جە بڕێو گۆرانیەکانە متاوی چوارچێوێوی زەمانیشا پەی دیاری کەری . مەسەڵەن دیارا ئی کەلیمێ مشیۆم دمای کیمیاوارانوو هەڵەبجەی واچیێبۆ جە سەریاسەنە یام ئۆردووگێوتەرەنە:

سەرم خەیمینە چێرم بەتانی

جە دەورم گیڵوو قەزای ڕەبانی

یا ئێ کەلیمێ جە دمای بارکەردەی دەگایەکا هەورامانی جە دمای ساڵەو حەفتاوحەوتی  واچیێنە:

سوورهەراڵەی سوور چنووروو شەوبۆ

جەحەفتاوحەوتۆ نەکەردەنم بۆ

20- بڕێو کەلیمێ هەنێ کە هنێ بەزمێوی تایبەتیەنێ و هەر پا بەزمەیە واچیا و پەی بەزمای تەری ئەگەریچ واچیا ، مەگەر فرە بە زەحمەت پێسە:

نەجیبەوەی نەجیبی بۆ دەردەدار تەبیبی

ئاتۆ بمدەرە ماچێ بانەمرم لە خەریبی

یا:

دکمەڵەکێم دکمەڵێ بەرزەنەو باریکەڵێ

چەرمێنەو چاو کەژەڵێ باشەو بێمە باخەڵێ

21- بڕێو کەلیمێ هەنێ وێشا تەنیا کتیبێوەنێ جە هەربوارێوەنە ،کۆمەڵناسی ، دەروون ناسی، ڕۆمانتیک و… تەماشەکەری گۆرانیەی هەورامیە  کەلاوەنە  ئەچی کەلیما. پێسە:

بویەرە تەخسیر نادانیم کەردەن

گەورە جە تەخسیر نادان ویەردەن

یا:

لاکەرەلاوە من قۆرعانا پێم

نادانیم چێشا دڵگرانی لێم

یا:

خەزانوو مێوێ ولەو هەناری

هەورێشم حەیفا پەی پوەو دەواری

22- ئێستعارەو تەشبیهات جە گۆرانیەی هەورامیەنە بە ڕاسی یاگێوە تایبەتەش هەنە پێسە:

هەر مانگێو نۆ بۆ حاڵم پەشێوەن

چوون هێلال شیوەی ئەبرۆی تۆش پێوەن

یا:

گۆڵ چوون ڕووی ئازیز نزاکەت پۆشان

بەفراوان چوون سەیل دیدەی من جۆشان

یا:

زەنجیری مەینەت پای گۆریز بەستەن

مارەکەی دووریت ریشەی دڵ گەستەن

23-یاگەپاو سنعەتی ئەدەبیچ جە گۆرانیەی هەورامیەنە دیارا.تەماشەکەرە:

“کرند”،”وەزەپووچ”،”بەندەن”،” سەردانی”

شای پەسەن کەردەن هەر چوار کانی

یا:

چەمێت نویسیێنێ ئەلفوو جیموو لام(اجڵ)

مەگەر گڵ بڕۆ مەیلوو تۆ جە لام

یا :

من هەر تۆم هەنی نەواچی تۆم بۆ

تۆم بۆ چەنی عام نیەن چەنی تۆ

24- تەنیا چن بە زمێ جە گۆرانیا هەورامی جە ئستریۆ و ڕادیۆ تەلەڤزیۆنیەنە زەبتێ کریێنێ کە مەیاوا ئەندازەو هەنگۆسەکا دەسی.جە ڕادیۆ ئێرانیەنە دەورەو وەڵێ ئنقلابی چن بەزمێشا تۆمار کەردێنێ برایان(عۆسمان ، حەمەحسین،شەفێع″) .جەعێراقیچەنە دوێ بەزمێ عۆسمان هەورامیشا تەجیل کەردێنێ.ئاوی بارەو دەسێ شۆرە.

کاک عۆسمانی جە عێراقەنە و چادمایچ جە سەقزەنە چن بەزمێوش چەنی موسیقی واتێنێو کاک محەمەدحسینیچ دوێ یەرێوش واتێنێ، ئێتر گۆرانیەی وەڵینەو هەورامەنی چەنی موسیقی تێکەڵاویش نەبیەن. ئیشارەت دە وپانەیە کە کاک عۆسمانی چەنی ئامێروو چووزەلەیچ چن بەزمێوش واتێنێ (10بەزمێ). بەڵام چەنی لوولێ (شمشاڵێ) بەتایبەت جەزەماونەکانە بەزمێ فرێشا واتێنێ(سڕناوودهۆڵ). من ماچوو جەگۆرانیەی دوە قوڵیەی هەورامیەنە یۆجەگۆرانی واچەکا ئامێرووموسیقیای بیەن پەی ئەویوەکەیشا.

25– جە گۆرانیەی هەورامیەنە بڕێو کەلیمێ هەنێ کە تاموو بۆو فەلسەفەی مدا و یاگێ سەرەنجیەنێ .ڕەنگا وەختارێو گۆرانی واچ ئی نۆعە کەلیما ماچۆ، واچمێ ئینە چێشا؟ بەڵام ئەگەر بە وردی سەرەنجش دەیمێ پەنە ئادێ متاوا ماناو تایبەتەو وێشا بۆشا. پێسە:

من تازەم زانان جە ساقی لاری

ئازاو ئەندامیم پەیت نیشتەن زاری

26- جە یەک دوە بەزمێوەنە گۆرانی واچ ئەو واو شەماڵی شفاو لاڵەکەروو کە عەرزەکەیش بیاونۆ لاو دەگایەکا هەورامانی. نامێ دەیان دەگێ هەورامانیش ئاوردێنێ کە ڕەنگا بڕێوشا ئیسە خاپوورێ بیێبا و تەنیا نامەکێشا مەنێبۆ.ئەوئانەیە مشۆ ئی بەزمێ تەنیا جارێویا دوێ جارێ بەنامە بەردەی ئیدەگایا واچیابۆ.تەماشەکەردێ:

تۆ خوا بای شەماڵ تۆ پێسەو گۆڵی

عەرزەکەیم بەرەو ئەو هانەوقۆڵی

ئەرێ هەو بای شەماڵ سەرتۆپی ساوا

عەرزەو من بەرەو تا ئەحمەدئاوا

ئەرێ هەو بای شەماڵ هەرپێسە یاگێ

عەرزەو من بەرەو تاکوو هێڵانپێ

27- نامێ بڕێوی فرجە بەزمەکا نامێ سەربەزمەکانە کە جە دەسپەنەکەردەیشانە واچیان

تەنانەت جە درێژەو بەزمەکەیەنە ئاکەلیمیشا تکرارە کەردێنێوە. ئینە فرەتەر جە بەزموو چەپڵەکانە مژنەویۆ.جە ماباقی بەزمەکایچەنە وەختێوگۆرانی واچ ویش تەنیا گۆرانیە ماچۆ هەر پێسەواچی پەی یاردی دای وێش گجارا تکراروو سەربەزمەکەی کەرۆوە.پێسە:

چاوڕەشەکاڵێ بە کاڵت قەسەم

بە جووتە لیمۆی بن باڵت قەسەم

یا:

ئەیزەن دووبارە شان مەدە لە شانم

سەوزەی قەد باریک جەرگت سووتانم

یا:

28- چند بەزمێ هەنێ کە گۆرانی واچ چەنی گۆرانیواچی تەری یا تەنانەت چەنی ئانیشایچە کە ئینێ ئەچا جەمعێنە ، دمای واتەی نیمێووئەوەڵوو دەوموو کەلیمەکێ ،نامی بەزمەکەی عەواو جەمی تکرار کەراوە و تا کۆتایی بەزمەکەی ئی ڕیتمە بەردەواما.پێسە:

هەی ،بادە بادە بادە

شادیەن ، مبارەک بادە

یا:

بەتۆر بەتۆر بەتۆریای

ئەو گۆڵە لە سەر چی تۆریای

29- جە شادیەکانە بە تایبەت جە زاماوندەکانە گۆرانی واچەکێ بە ڕوان و بە شەوان گۆرانیێشا واتێنێ .تانا زەبتێ کریێنێ و تانا نەکریێنێ .خەیر ئەچینەیچە  بڕیو جە گۆرانی دۆسەکا بە مهەیا کەردەی شەرایێتی و ئامادەکەردەی وەسایێلوو زەبت کەردەی ئەچا سەردەمەنە گۆرانیەکێشا زەبتێ کەردێنێو وهەر پێسە ئەمانەتێوی گران قیمەتی ئارۆ یاونینێشا بە دەسوو ئێمە . گۆرانی واچەکێ جە دلی بەعزێو کەلیمەکانە نامێ چند نەفەرێویشا بەردێنە، بەڵام خۆ ئینەیچە گردوو ئا برادەرا نەبیێنێ دیارا مشۆم فەرە فرەتەرێبیێبا و هەر پاسەیچەنە. پەی نموونەی”

تاکەی نیشوورە پێسە هەتیمی

ئیبەزمە پیشکەش کاکە “ڕەحیمی”

یا:

دەردت لەماڵم کاکە “یاقوبی”

بۆ دەردەکەی من هەر تۆ تەبیبی

30- گۆرانی واچی هەورامی بڕێو جارا دوور کەوتەنۆ جە جۆگرافیاوهەورامانی و گۆرانیەو محالاتەریش پاسە واتێنە کە هەرتا گۆرانی واچە خوێماڵیەکێ ددان منیا ملوو قۆرەتوو تواناو گۆرانی واچوو هەورامانیەرە ئیبەزمەشا جە “کەلار”ەنە واتەن:

ئاخ سەلە سەلە چاوەکەم سەلە

سەلەم ئاسکەکەی توونی شاکەلە

وەختی خاونیەن فەسڵی شکارەن

دەشتەکەی پای هەرد شاکەل دیارەن

ئاخ سەلە سەلما تۆ چن بە نازی

ئەڵەی ئاسکەکەی دەشتی پێوازی

هیچ دیار نیا کەست جە ویر بۆ

مشیۆم گەرمیان خاکش دڵگیر بۆ

……

31- پێسە چێوێوی نۆزهووری هەرچندەکەم ،بەڵام گۆرانی واچی هەورامی سەعیەش کەردێنە تکۆلۆژی و چێوە تازەکێ کەئامێنێ دلێ کۆمەڵگاوهەورامانی دلێ گۆرانیەکاشەنە نامێشا بەرۆو ئیشارەتشا دۆ پەنە.پێسە:

نامەم پەی ئامان بلوو پەی بەخدای

تەلت پەی کەروو بە قوەو کارەبای

یا:

لە وێنەت نیا لەم کۆردستانە

مەر گڵۆپی شەسی لەو دیواخانە

32- جە زەمانە کا وەڵیەنە کە ئاژەڵی کەشی فرە و تەنانەت بەشێو جە بژیوی خەڵکوو هەورامانی سەروو کۆشتەی ئا حەیواناوە بیەن، نە تەنیا کۆشتەی ئا ئاژەڵا عەیبوو عار نەبیەن بەڵکوو یۆ جە شانازیەگەورەکایچ بە حێساب ئامان . هەرکەسی نەتاوانش کەڵ کۆشۆ! کەڵ کۆشتەی سەیادی بە تواناش گەرەک بیەن!ئانەنە کە ئەگەر شێعرێ جە وەسفوو کۆشتەو کەڵیو ، ژەرەژێ و…ئامێنێ دەلیل پانەیە نیا کە گۆرانی واچ ئا هەرمانێ پەسینۆبەڵکووم ئانە ئەرزشوو کۆمەڵگای ئەچا سەردەمانە بیەن و ئادیچ پێسە فرەو چێوای تەری جە ئارۆنە نە تەنیا مەنسووخ بیەن بەڵکووم عەیبەیچا..پێسە:

باژەرەژ وانۆ بەرزووحەوت کەشا  

بلمە شەرەبەق هەر هەیات وەشا                  

یا:

ئا کەڵ تۆ کۆشتەن نەپای پیازدۆڵ

بە شاخ حەوت ساڵەن بەلەش چوارکۆڵ

33- جیاواز جە بەزمە شێخانەکا کە گردوو کەلیمەکاشا ئایێنیێنێ جە بەزما تەریچەنە هەریاگێو  کە گۆرانی واچوو هەورامانی تەشخیسش دابۆ کەلیمێ ئایێنیێش واتێنێ.پێسە:

وە بسمی لاهی ڕەحمانوو ڕەحیم

ناوی تۆ ئەبەم ڕەبۆلعالەمین

یا:

سەڵواتوو سەلام چنە شیرینە

بەسەر مۆحەمەد شاهی مەدینە

34-چوون جە ویەردەنە گۆرانی واچێ هەرپیێ بیێنێ و ژەنی گۆرانیێشا نەواتێنێ و ئەگەر واتێباچشا بە ئاشکرایی نەبیەن ئانەنە کە گردوو کەلیما گۆرانیەو هەورامانی خیتابوو پیایا پەی ژەنێ بە تەقەو تۆپی مەوینی کەلیمێوە جە زوانوو ژونێوە پەی پیای مەگەر کەلیمێوەی دوەپاڵوەی ئەچیمنێ:

تەمامت کەردەن بە عەقڵوو کەماڵ

چن وەشت گنۆ سەرەی بێدەسماڵ

35- بڕیو لۆغەتێ یا ئەوەڵ ،یا دلێ یا ئاخروو کەلیمێنە ئامێنێ کە هێجاو کەلیمێشا فرەکەردەن بەڵام ئەگەر ئادیچێ نەبا گۆرانیەکێ ڕێکش نمێ .ئینەنە گۆرانیواچ بە ئیجبار مشیۆم بەهرەشا چەنە هۆرگێرۆ. پێسە:

ئاخ سەرشین گیان سەرشین سەر بیکەی کەوە

گرەی لەچکەکەت بەرتیلی  شەوە

“ئاخ” لۆغەتێوە زیادێنە کە پەی وەشتەر واتەی گۆرانیێ ئامێنە ڕەنگا ئەگەر ئی ئاخ ە نەواچیۆ گۆرانیەکێ ڕێکش نێ.جە ئەسڵەنە پێسنێنە:

سەرشین گیان سەرشین سەر بیکەی کەوە

گرەی لەچکەکەت بەرتیلی  شەوە   

یا:

ئەرێ هەو هەو لەیلێ باوانم لەیلێ  

شێتی باڵای تۆم بە عەبابەیلێ            

ئەچێگەنە ئەگەرواچەو”هەو”یچ نەواچیۆ نەتەنیا  لەتمە مەدو کەلیمەکێ بەڵکووم بە نەواتەیش  هێجاکێش ڕێکێنێو قۆرسایی هوونیەکێ تەماما ،بەڵام بەنەواتەیش ڕەنگا گۆرانیەکێ سەکتە بارۆ.تەماشەکەرە:

ئەرێ هەو لەیلێ باوانم لەیلێ  

شێتی باڵای تۆم بە عەبابەیلێ             

36-جە بڕێو بەزمایچەنە خوا حافێزی جە دڵداری جە زوانوو گۆرانی واچیو بەیان کریان و ئانە ماناش ئانە بیەن کە ئێتر ئابەزمە تەمامیان . ئیزنما دەیدێ پەنە واچمێ بەزمەکەو ئێمەیچ ئەپی دوە کەلیمەیە کۆتاییش مێ هەر وەشێ بیدێ و مەندێ ساڵیانی ساڵ:

باقی وەسەلام قیبلەی مێحرابم

بڵێسەش بەرزا جەرگی کەبابم

یا:

ئێتر خوا حافێز من جە مڵکی تۆ                         

یاخوا جە دمای من هەزار خەیرت بۆ

وەلی فەتاحی

20/12/95

 

مەنابع و مەئاخز:

1-محمدمکری،گورانی یا ترانەهای کردی،تهران،نشردانش

2-اسکارمان، تحفەمظفریە،ترجمە سیدمحمدامین شیخ الاسلامی ،مهابادانتشارات سیدیان

3-مهری مویدحسینی،مجلەنگارستان شمارە692

4-خسروپرهام،شورشیرین کامل،کرمانشاه انتشارات دینور

5-شاهنامە فردوسی

6-کریم زمانی،شرح جامع مثنوی معنوی مولوی،انتشارات ا‌طلاعات

7- دیوانوومامۆسا گۆرانی

8-گۆرانیە زەبت کریێکێ بە دەنگوو کاک جەمیل و کاک محمدحسین و کاک عۆسمان هەورامی

 ئی پەیجوریە جە کۆنفرانسو هەڵەبجەی 20/4/2017 وەڵا کریانۆ 

 hewraman
  • جەجە

    جەجە خەڵکی گردی نامێ نیابێ جەجە. ئەسڵەنە نامێش جەجە نەبێ، نامێش “ئەوڕەحمان” بێ…
  • ویەردەو ویٛم” کوڵەداستانە”

    ئی کوڵە داستانێ ڕاسەنە ویەردٚەو وێما: وەهاروو ساڵەو ۱۳٥۰ی ئاخر ساڵوو مەدرەسەیمبێ ئێتر پەی …
  • ئەلکین و مەلکین

    ئەلکین و مەلکین لالوٙ جافر خەریک بیٛ گیانکەنەشت کەریٛ، قەومو کەسوکارش دەورشەنە یەواش و ئار…
Load More In ئەدەب و هونەر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…