یانە ویەردە و هەورامانی نامیٛ هەورامانی

نامیٛ هەورامانی

239

نامیٛ (هەورامان ) ی  ؟

چنڎ پەیلوایێوە هەنیٛ سەرو نامیٛ هەورامانی ، ئایا جە چیٛشیەو ئامێنە ، کەیۆن هەنە ، فرەو نویسەرا قسەو باسشا چی بارەو وستەن ڕووە ، ئێمەیچ  نیشانەو وانیارەکاشا مڎەیمیٛ ، بڕێ جە نامەکا ئەسڵەن ئەقڵگیریٛ نیەنیٛ  چنڎ دانیٛوی کەمیٛشا نەبا هەکە یاگیٛ سەرنجو ئەقڵو ژیریەنیٛ  :

  1. هەورام = ئەورام  جە نامیٛ حەزرەتو ئیبراهیموە هوٙرگیریان ، ئیبراهیم، ئەبراهام ، ئەوراهام ، ئەورام ، هەورام ، ” محمود الدرە ” ماچوٙ  فرەو جارا نامیٛ حەزرەتو ئیبراهیمی  بە  ئەورام = هەورام  ئامێنە  سەرچەمە ویەرینەکانە ، وەروئانەی  نامیٛ هەورامانی دریوٙ پاڵو حەزرەتو ئیبراهیمی [1] .
  2. دماو داگیرکاری ئەسکەندەری پەی ناوچەکەی نامیٛ هەورامانی پەیڎا بییٛنە ، چوونکاتەی  هەرچی پیری زەردەشتی  بیەن چیٛر سایەشەنە ڕەمان پەی هەورامانی تا پاریٛزیا  ، چوون هەورامان  وێش نەڎان دەسەو  مدرامانش کەردەن وەراوەرو  هیٛرشو یونانیەکا ،  پیرو پیای ئاینی  زەردەشتی  پەنەشا  واتیٛنیٛ  ئاهورامەزداییٛ ، هەورامان بیەن  یاگیٛ گلیٛربیەو ئاهورامەزدایەکا ،  ” ئاهورا مەزدامان ”   هەورا = ئاهورا ، مان = زەمین، یاگیٛ ، یانی هەورامان  یاگیٛ ئاهورامەزادایەکا  ، پیرو پیای ئاینی زەردەشتی ، ئتر وردە وردەی سویان و بیەن بە  هەورامان  ،  هەرپاسە بە پەیلوای  ” همان ” ی  هەورامان  یانی یاگیٛ ئەهورایەکا ، هەر چاوەختەنە  پیرەکیٛ هەورامانی تاوانشا جاریٛو تەر ئاوٛیٛستای بنویساوە [2]
  3. بڕێ پەیلواییٛ هەنیٛ پەی ئانەی مەشیا کە وەنیار ویٛشا پۆوە خجڵنوٙ ، وەلیٛ هەر منویسوشا ، پیٛسە  واتیٛ ” ئاورا ” ئاورامان، یانی هەورامان یاگێوە سەختا و  بەرو بومشا کەما ، ئتر خەڵک ئاوراشا بیەن  ، یام ماچا  هەورامان یاگێوە سەختو  دوورەدەس بیەنو خەڵکەکەش ” هوٙر ئامان ” یانی جیا کریانەو جە یاگەکا تەری ، ڕەمان پەی ئاگەی ،  یام ماچا  هەورامان ئایر پەرس بیەن ، ئاور پەرس بیەن بە ئاورامان ، یاگیٛ ئاوری و ئاور پەرسا  ، بڕێ تەریٛچ ماچا  هەورامان ئەسکەندەری کەردەن بە زیندان ، هەر کەسش گیٛرتەن کیاستەنش هەورامان و جیاش کەردەنەو  .   
  4. ئەورام ، کوٙو وەرەمی ، یانی یاگێوە ماسابوٙ  بەرز بیەبوٙوە ، ئی پەیلوایجە مەزنڎەو ئەقڵی نیەن  ” معین  1376  ”
  5. خەڵکو هەورامانی زەردەشتی بیەن و هاوارشا کەردەن  ئەهورامەزدای ، واتەنشا  ئەهورا ئامان ، پاریٛزنیما  ”  سلیمی 1392
  6. ئەفسانیٛوە هەن دلیٛ خەڵکو هەورامانینە ماچا  باباو  داریوش شای  نامیٛش ” هەورام ” بیەن  چەنی برایێوەش بە نامیٛ  ” کندوڵ ”   بەرشا کەردیٛنیٛ جە نشنیگەو ویٛشان ، ئەترافو  لاو  سەری دەماوەندی  ، پەناشا ئاردیٛنە سەرزەمینو  مادی ، ئتر دلیٛ ئی کەشو کوٙە دورە دەسەینە  جا نشینیٛ بانەو  تیرەو تایفەو هەورامی  چینەیوە هوٙرگیریان ، بەنامیٛ بابایشاوە  نامییٛ بانە  “باسل نیکیتین  ” .
  7. معین    ” 1381  ” هەورامان  بە شیٛوەو ” اورامن ،اورامان ، اورامین ، اورامە ”  باسش کەردەن  واتەنەش  هەورامان نامیٛ یوٙ جە ئاهەنگە  موزیکی قەڎیمیەکان ، کە بەزوانی قەدیمی  پەهلەوی  ” فەهلویات ” واتیٛنەشا ، هەرپاسە واتەنش  ” هور” بەماناو  ڕوٙجیاری و وەرەتاوی  ئامان ،  ” هورا ” بە ماناو هەلهەلەو قریوەو شادی  .
  8. هەورامان یانی شارو مادەکا ” محمود پور 1385 ”
  9. هەورامان جە ئەسڵو  ” ئورومون “ی هوٙرگیریان ، ” ئور +  مان  ”  ، ئور نامیٛ پادشایوە بیەن  و  مان  یانی سەرزەمین = سەرزەمینو ئوری  ” محمد پور 2008 ” .
  10. هەورامان = سەرزەمینو هەورامانی یاگێوە سەختو کویٛسانی بیەن ئتر دایم هەورش چەنە بیەن هەور ئامان = هەورامان
  11. جە دوویٛ بەشیٛ ئور + مان  دروس بیەن ،  ئور یانی  یانەو نشینگە ، ئامان  یانی هیٛمنو ئارام ، هەورامان یانی سەرزەمینی ئارام  ” صفیعی  1390  ” .
  12. ئورامان  ، ئور  یانی قەڵای سەختەو قایمە   بە شورە دەورش دریان ،  مان  یانی  یانەو نشینگە ، هەورامان یانی قەڵاو سەرزەمین  ”  همان “
  13. واتیٛ ” ئورومون ” جە شیٛعرەکاو سەیدی هەورامینە ئامان “ ئەز ئوٙرومون مەکانم بیٛ وەڵاتم     سەرو پیری خوای گیٛرتەن خەڵاتم ” .
  14. جە سروتەکا  ئاینو زەرتەشتیوە  ” اورتن ”  ئامان ، هەرپاسە  ” اورام ”  سروتەو لاڵیاوەو زەردەشتیان کە وەراوەرو ئایریوە واتیٛنەشا ، ” همان “
  15. هەورامان سروتێوە زەردەشتیا بییٛنە
  16. هەورامان نامیٛ یوٙ جە سەردارا  ساسانیەکا بیەن .[3]
  17. عیمادەدین دەوڵەتشاهی جە کتیٛبو ” فەروەردین یەشتو ئاوٛیستای ”  واتەنش ، چنڎ هەزار ساڵێوە چەیوەڵتەر  جە کەنارو گوٙمەو ” ئورامیە ” ی  کە ئیسا بە هەڵە پەنەش ماچا ” ئورمیە ”  تیرێوە  جە نەوەو مادەکا ژیواینیٛ ، پەنەشا واتیٛنیٛ ” ئەورامی ” ، ئیسا پەنەشا ماچا  هەورامی ، هەورامانی .[4]
  18. هادی بەهمەنی جە کتیٛبو پەیامو هەورامانی نویستەنش ، سەرچەمیٛوی ئەڵمانی پاسە مزانوٙ کە هەورامیەکیٛ ، وەڵتەر جە وەرکەوتو تارانی و کەشو دەماوەندیوە ژیواینیٛ وەرو زوڵمو ستەمو داریوشی کوٙچشا کەردەن پەی ناوچەو هەورامانی ساڵەو 485 وڵیٛ زاینی ،  ( داریوش 493 – 424  وەڵیٛ زاینی دەسەڵاتدار بیەن ”  هەمان پەی لوایچ باس کریان هەکە زازاکیەکیٛ چیٛگەو کوٙچشا کەردەن .

با سەرنجە دەیمیٛ ، مەشوٙ چی هەورامان  ئی گردە پەیلواییٛ بانە سەرو نامەکیٛش ، هوٙکارش چیٛشەن ، ناوچێوە گولانە ئی گرد ناما هوٙرگیٛروٙ یام نا ؟ وەڵاتێوە زل ئنڎە سەرو نامەکیٛش نەلاینیٛ ، هەورامان ناوچەیوە فرە کوٙنا ، ویەردیەوە  فرە دوورش هەن ،ئەکید یاگیٛ هەمیەتو گرد لایێ بیەن پەوکای ئی گردە نامیٛشە پۆ نریاینیٛ ، دما جار ماچوو هەورامان یانی یاگیٛ ئەهوارەیەکا و سەرزەمینی ئارام .

 

د. ناجح گوڵپی  16/2/2018  

[1]  پیرشالیاری زەردەشتی  نویستەی دانای هەورامی  1968

[2] میٛژووی هەورامان ، د.هەورامانی

[3]  ژمارە چوار هەتا شانزە جە کتیٛبو ” جنس دستوری در زبان هورامی ”  دکتر مەهدی سەجادی

[4] هەورامان بەرگی یەکەمو دووەم ، ئەیوب روٙسەم 2008

 

 hewraman
Load More In ویەردە و هەورامانی

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…